• FIZIKË


  •   
  • FileName: klasa_10_Fizika.pdf [read-online]
    • Abstract: Ushtrimet laboratorike (7 orë) 1. Verifikimi i ligjit të Arkimedit. 2. Shqyrtimi i lëvizjes së nxituar me ndihmën e makinës së ... njohuritë e tyre nga. lëmenj të ndryshëm të fizikës. USHTRIME LABORATORI (5) 1. Matja e gjatësive dhe masave ...

Download the ebook

FIZIKË
HYRJE
Fizika mbështetet në përvojën e njeriut dhe në një numër të vogël të
ligjeve fundamentale (ligjet e ruajtjes: të energjisë, të masës, të ngarkesës
elektrike, të sasisë së lëvizjes dhe të momentit të sasisë së lëvizjes), të
cilat janë fituar si rezultat i përgjithësimit të një numri shumë të madh të
eksperimenteve.
Dikur fizika në vete i përfshinte të gjitha shkencat e natyrës, si astro-
nominë, kiminë, biologjinë, gjeologjinë, matematikën dhe shkencat e tje-
ra, prandaj është e arsyeshme që çdo shkencë e re e natyrës ndërtohet mbi
bazën e saj dhe i përdor metodat dhe mjetet që zbulohen në fizikë. Gji-
thashtu fizika është shkencë eksperimentale, sepse të gjitha teoritë e saj
mbështeten në eksperimente dhe së bashku me përvojën shërbejnë si
kritere të vetme të vërtetësisë së tyre.
Fizika është shkencë dinamike dhe evolutive, prandaj dituritë tona
për natyrën vazhdimisht përparojnë në cilësi, për ç’arsye ndihet nevoja e
freskimit të vazhdueshëm të programeve mësimore në shkollat tona. Në
këtë mënyrë nxënësi aftësohet më mirë që t’i njohë, t’i kuptojë e më vonë
edhe t’i zbatojë këto njohuri të reja. Në vitet e fundit ndryshimet më të
mëdha janë bërë në metodologjinë e mësimdhënies së lëndës së fizikës.
Në procesin e mësimit nxënësi dhe arsimtari përbëjnë një tërësi. Nga
nxënësit kërkohet që të jenë aktivë, kurse arsimtari të jetë i përgatitur. Me
ndihmën e përvojës, eksperimenteve dhe të teorisë mundësohet formimi i
kuptimeve fundamentale shkencore, të cilat nxënësi më vonë do t’i
përdorë për zgjidhjen e problemeve praktike dhe teorike.
QËLLIMET E PËRGJITHSHME
Nxënësi do:
• të njihet me dukuritë natyrore dhe me ligjshmërinë e tyre që studi-
ohen në fizikë;
• të njihet me metodat e punës shkencore- kërkimore në fizikë;
• të fitojë aftësi për konkludime, përgjithësim, argumentim kuanti-
tativ dhe për shpjegim të qartë të dukurive fizike;
172
• të njihet me zbatimet teknologjike më të rëndësishme, me ndiki-
met pozitive dhe negative të njohurive në mjedisin jetësor;
• të krijohet lidhja aktive ndaj natyrës dhe të krijohet vetëdija e
ndërlidhjes së individit me shoqërinë, me botën në të cilën jeton
dhe të krijojë ndenjën e përgjegjësisë ndaj mjedisit dhe ekzisten-
cës së jetës në Tokë;
• të njihet me ndikime historike dhe sociale të shkencave të natyrës
në përgjithësi e në veçanti të fizikës;
• të formojë bazë të fuqishme për shkollimin e mëtejmë;
• të zhvillojë mendimin kritiki dhe të ketë qëndrim pozitiv ndaj je-
tës dhe mjedisit jetësor.
OBJEKTIVAT E PËRGJITHSHËM
Nxënësi duhet:
• t’i thellojë njohuritë e fituara nga fizika nga vitet e mëparshme;
• t’i kuptojë në mënyrë të drejtë madhësitë fizike, t’i paraqesë ato
me formula matematike dhe të aftësohet që ligjshmëritë t’i para-
qesë në mënyrë grafike;
• të njihet më mirë me eksperimentin në fizikë dhe me rolin e tij';
• të planifikojë, të realizojë eksperimentet e thjeshta, të analizojë
rezultatet e eksperimenteve dhe të bëjë sintezën e tyre;
• të zhvillojë më tej aftësitë e tij për vrojtim dhe matje të sakta;
• të aftësohet për të përdorur literaturën profesionale, internetin dhe
burimet e tjera;
• të fitojë shprehi të punës individuale dhe të punës në grupe;
• të njihet me metodat dhe të zhvillojë aftësitë e shfrytëzimit racio-
nal dhe të kursimit të energjisë;
• të nxjerrë nga të dhënat eksperimentale përfundimet që i duhen
atij.
KATEGORITË E FIZIKËS
1. FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
2. LËVIZJA KAOTIKE DHE DUKURITË TERMIKE
3. ELEKTRICITETI DHE MAGNETIZMI
4. OPTIKË
5. FIZIKA BASHKËKOHORE
6. ASTRONOMI
173
FIZIKË (3 orë në javë, 111 orë në vit)
Gjimnazi: Shkencat e Natyrës
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: MADHËSITË FIZIKE DHE NJËSITË E TYRE (2)
QËLLIMET: OBJEKTIVAT:
- Përkufizohen madhësitë themelore - të njohë dhe të kuptojë madhësitë
ndërkombëtare SI dhe njësitë e tyre; themelore ndërkombëtare SI dhe njësitë
bëhet matja e madhësive themelore e tyre;
fizike me instrumentet standarde matë- - të analizojëmadhësitë themelore fizike;
se; përfitohen njësitë ndihmëse si pro- - të zbatojë instrumentet standarde
dukt dhe pjesëtim i njësive matëse matëse;
themelore. - të krijojë dhe të zhvillojë mënyra
- Përdoret mënyra eksponenciale e eksponenciale të shkrimit për numër të
shkrimit për numër të madh dhe të madh dhe të vogël të njësive.
vogël të njësive; në bazë të shumë
matjeve njehsohet vlera mesatare e
madhësisë matëse dhe vlerësohet
devijimi nga kjo vlerë.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
-Lënda dhe metodat e studimit në - të dijë madhësitë dhe njësitë themelore
fizikë. fizike;
- Lidhmëria e fizikës me shkenca e tjera - të fitojë shkathtësitë që njësitë e
dhe teknikën. madhësive të vogla dhe të mëdha t’i
- Madhësitë fizike. shprehë në formën e potencave dhe
- Sistemi ndërkombëtarë i njësive. emrat e potencave themelore: mili,
mikro, etj.;
- të zhvillojë aftësitë për vrojtim të saktë
dhe kritik dhe shkathtësi gjatë matjeve;
- të fitojë aftësi për arritjen e
përfundimeve, për përgjithësime, për
argumentim sasior dhe për vendosjen e
lidhjeve funksionale.
UDHËZIME METODOLOGJIKE: LIDHJA NDËRLËNDORE:
- Për këtë nënkategori përdoren mjetet ndi- - matematika,
hmëse të matjes së gjatësisë, kohës etj. - funksionet eksponenciale,
- Nxënësi kyçet në metodat themelore të - funksionet lineare,
punës në fizikë, njihet me madhësitë - metrologjia etj.
fizike dhe matjet e tyre.
LITERATURA
Sistemi SI i njësive
174
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: LËVIZJET DREJTVIZORE (7)
QËLLIMET: OBJEKTIVAT:
- Përkufizohet shpejtësia mesatare dhe - të njihet me ekuacionin themelor të
shpejtësia e çastit; duhet të kuptojë përshkrimit të lëvizjes drejtvizore;
përkufizimin e nxitimit dhe të njihet - të kuptojë paraqitjen grafike të madhë-
me lëvizjen me shpejtësi dhe nxitim sive kinematike si marrëdhënia e shpej-
konstant. tësisë dhe kohës, rrugës dhe kohës etj.;
- Të dijë të shkruajë ekuacionet e rrugës, - të analizojë formulat matematikore të
të shpejtësisë dhe të nxitimit në kinematikës dhe të aftësohet për
funksion të kohës dhe të dijë t’i zbatojë zgjidhjen e problemeve të ndryshme
në problemet numerike; të arrijë aftësi numerike.
të vizatojë grafikisht madhësitë
themelore kinematike dhe të dijë çka
paraqesin varshmëritë në grafik.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
- Pika materiale. - Nxënësi duhet të dijë të përkufizojë
- Përkufizimi i shpejtësisë. shpejtësinë mesatare dhe shpejtësinë e
- Lëvizjet e njëtrajtshme drejtvizore. çastit;
- Përkufizimi i nxitimit. - të dijë të përkufizojnë nxitimin, të
- Lëvizjet drejtvizore me nxitim shkruajë dhe të zbatojë ekuacionet
konstant. themelore të lëvizjeve;
- Paraqitja grafike e lëvizjeve - të dijë se si nga shpejtësia e dhënë të
drejtvizore. parashikojë pozitën e trupit pas një kohe
- Shpejtësia dhe nxitimi si madhësi të caktuar;
vektoriale. - të kuptojë se përshkrimi i lëvizjes do të
jetë aq më i saktë, sa më e shkurtër të
jetë intervali i kohës.
UDHËZIME METODOLOGJIKE: LIDHJA NDËRLËNDORE:
- Në bazë të matjeve eksperimentale - matematika.
nxënësi të arrijë deri te përshkrimi - funksionet eksponenciale,
matematik i lëvizjeve; - funksionet lineare,
- të dijë se edhe rënia e lirë është lëvizje - funksionet kuadratike,
e nxituar, ndërsa hedhja vertikale - vektorët etj.
lëvizje e ngadalësuar;
- të bëjë dallimin e lëvizjeve sipas
rrugës, shpejtësisë dhe nxitimit.
LITERATURA:
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 13-30
175
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: LËVIZJA RRETHORE (3 )
QËLLIMET: OBJEKTIVAT:
- Nxënësi duhet të kuptojë përkufizimin - të dijë të përkufizojë frekuencën, kohën
e shpejtësisë këndore; të përkufizojë e rrotullimit të plotë, rrugën (këndin),
frekuencën te lëvizja rrethore e shpejtësinë këndore dhe të zakonshme
njëtrajtshme, të dijë lidhshmërinë në te lëvizja e njëtrajtshme nëpër rreth;
mes të shpejtësisë këndore, dhe kohës - të kuptojë dhe të zbatojë rregullën e
së rrotullimit të plotë. vidhës së djathtë;
- Të dijë lidhmërinë në mes të - të dijë për nxitimin radial dhe
shpejtësisë lineare, rrezes dhe të tangjencial;
shpejtësisë këndore; të kuptojë - të jetë i aftë të njehsojë detyra për këto
nxitimin radial te lëvizja e njëtrajtshme madhësi.
nëpër vijë rrethore.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
- Lëvizja e njëtrajtshme e pikës - Nxënësi të arrijë aftësi që në mënyrë
materiale nëpër vijë rrethore. sasiore të përshkruajë lëvizjen rrethore;
- Lëvizja e nxituar e pikës materiale - veçanërisht të dijë kuptimin e nxitimit
nëpër vijë rrethore. radial dhe të nxitimit tangjencial;
- Lidhja në mes të shpejtësisë këndore - të fitohen shkathtësitë për llogaritjen e
dhe shpejtësisë lineare. nxitimit radial dhe të nxitimit
tangjencial;
- nxënësi të arrijë aftësi që pa vështirësi të
zgjidhë detyra numerike nga ky lëmë.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Duke numëruar shembuj nga natyra të - matematika
kuptohet më lehtë lëvizja rrethore. - gjeografia; orientimi në detari
Lëvizja rrethore rreth Diellit. - filozofia (sistemi heliocentrik dhe
- Duke përdorur modele të përshtatshme gjeocentrik; vendi i Tokës në gjithësi
didaktike të stimulohen nxënësit më të etj.)
suksesshëm dhe ata mesatarë përmes
mësimit ndërveprues në kuadër të
lëndës.
- Duke shfrytëzuar materiale të llojshme
didaktike të realizohen qëllimet dhe
objektivat e përgjithshëm dhe
specifikë.
LITERATURA
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 31-35
176
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: VEPRIMI RECIPROK I TRUPAVE (12 )
QËLLIMET: OBJEKTIVAT:
- të dijë përshkrimin e forcës si madhësi - të kuptojë përkufizimin e forcës dhe
vektoriale dhe të kuptojë mbledhjen lidhjet me lëvizjet që rrjedhin nga
grafike të forcave si madhësi vektoriale, ligjet e Njutonit;
si dhe zbërthimin e tyre në komponentë; - të bëjë dallimin në mes të masës dhe
- të dijë baraspeshimin e forcave dhe të peshës;
dallojë llojet e forcave: forcat e - të aftësohet të dallojë punën mekanike
brendshme dhe të jashtme, ligjin e nga ajo e zakonshme, si dhe fuqinë dhe
veprimit dhe të kundërveprimit; energjinë mekanike;
- të kuptojë si punon dinamometri; të - të kuptoj ligjin e inercisë dhe ligjin
kuptojë masën, inercinë, peshën dhe themelor të dinamikës;
sasinë e lëvizjes; - të analizojë forcën e rëndimit, peshën,
- të dijë për sistemet e referencës dhe për dendësinë dhe peshën specifike;
parimin e relativitetit, si dhe për ligjet e - të njihet dhe të kuptojë ligjin e
Njutonit për mekanikë; veprimit dhe të kundërveprimit, punën,
- nxënësi duhet të kuptojë përkufizimin e fuqinë dhe energjinë kinetike dhe
punës mekanike, fuqisë, energjisë potenciale.
kinetike dhe dy llojet e energjisë
potenciale (gravitetale dhe elastike).
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
- Inercia dhe masa. - nxënësi të njihet me kuptimin dhe
- Sasia e lëvizjes. vetitë e forcave, mbledhjen dhe
- Forca. zbërthimin e tyre;
- Ligji i inercisë. - të njihet me forcat që i takojmë në
- Ligji themelor i dinamikës. jetën e përditshme, forca e rëndimit,
- Forca e rëndimit. forca e fërkimit etj.
- Pesha. Dendësia. - të dijë se ka forca gjatë takimit dhe
- Pesha specifike. forca në largësi;
- Ligji i veprimit dhe i kundërveprimit. - të bëjë dallimin e veprimit të forcës në
- Puna. trup dhe të forcës së trupave në
- Fuqia. rrethinën e vet;
- Energjia kinetike dhe potenciale. - të kuptojë përkufizimin e punës dhe të
energjisë.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi duhet të krijojë parafytyrimin - matematika,
për forcën nga eksperimenti dhe nga - vektorët dhe veprimet me ta,
shembujt nga jeta e përditshme. - vkologjia dhe mjedisi si rezultat i
shfrytëzimit të energjisë.
LITERATURA
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 36-56.
177
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: DINAMIKA E TRUPAVE RROTULLUES (8)
QËLLIMET OBJEKTIVAT
- të bëhet përkufizimi i nxitimit centripet - të kuptojë forcën centripetale dhe
si dhe përkufizimi i forcës centripetale centrifugale;
dhe centrifugale; - të llogaritë shpejtësinë e parë kozmike dhe
- të jepet përkufizimi për shpejtësinë e momentin e forcës;
parë kozmike; - të bëjë dallimin në mes të momentit të
- të jepen sqarimet e nevojshme për inercisë dhe momentit të sasisë së lëvizjes;
momentin e forcës dhe për llozin; të - të kuptojë dhe të zbatojë ligjin themelor të
sqarohet momenti i inercisë dhe dinamikës së rrotullimit.
momenti i sasisë së lëvizjes;
- të jepet përkufizimi për ligjin themelor
të dinamikës së rrotullimit.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE REZULTATET E PRITURA
- Forca centripetale dhe centrifugale. - nxënësi të njihet me kuptimin dhe vetitë e
- Shpejtësia e parë kozmike. Momenti i forcave centripetale dhe centrifugale;
forcës. Llozi. - të bëjnë dallimin në mes të forcave
- Momenti i inercisë. Momenti i sasisë së centripetale dhe centrifugale;
lëvizjes. - të njihet me veçoritë e momentit të forcës
- Ligji themelor i dinamikës së dhe zbatimin e tri rasteve të llozit;
rrotullimit. Analogjia në mes të - të bëjë dallimin në mes të momentit të
madhësive te lëvizjet translatore. sasisë së lëvizjes dhe momentit të inercisë;
- të njihet dhe ta kuptojë ligjin themelor të
dinamikës së rrotullimit dhe të kuptojë
analogjinë në mes të madhësive te lëvizjet
translatore dhe rrotulluese.
UDHËZIME METODOLOGJIKE: LIDHJA NDËRLËNDORE:
- Nxënësi përmes shembujve dhe - matematika,
demonstrimeve të krijojë parafytyrime - gjeografia,
të qarta për forca centripetale dhe - astronomia,
centrifugale. - zbatimi i centrifugës.
- Përmes shembujve dhe detyrave të
sqarohen përmbajtjet programore dhe të
jepet ngjashmëria në mes të madhësive
te lëvizjet translatore dhe rrotulluese.
- Modeli didaktik që duhet përdorur duhet
të nxjerrë në pah konceptet kryesore, të
dhënat dhe faktet e domosdoshme për
njohjen e koncepteve, marrëdhënien dhe
metodat e përshtatshme për trajtimin
metodologjik të lëndës.
LITERATURA:
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 57-60.
178
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: FORCA E FËRKIMIT (5)
QËLLIMET: OBJEKTIVAT:
- Të bëhet përkufizimi i fërkimit të - të kuptojë nocionin për fërkimin e
jashtëm dhe të brendshëm; të bëhet jashtëm dhe të brendshëm;
përkufizimi për fërkimin e qetësisë - të kuptojë dhe të analizojë ç’është
dhe fërkimi i rrëshqitjes. fërkimi i qetësisë, fërkimi i rrëshqitjes
- Të jepet përkufizimi për lëvizjen dhe fërkimi i rrokullisjes;
nëpër rrafshin e pjerrët; të jepen - të zbatojë ligjin e lëvizjes nëpër rrafshin
sqarimet e nevojshme për fërkimin e e pjerrët;
rrokullisjes. - të aftësohet të dallojë fërkimin e
rrokullisjes nga tipat e tjerë të fërkimit.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
- Fërkimi i jashtëm dhe i brendshëm. - nxënësi të njihet me kuptimin dhe vetitë
- Fërkimi i qetësisë dhe i rrëshqitjes. e fërkimit të jashtëm dhe të brendshëm;
- Lëvizja nëpër rrafsh të pjerrët. - të bëjnë dallimin në mes të fërkimit të
- Fërkimi gjatë rrokullisjes. jashtëm dhe të brendshëm;
- të njihet me veçoritë e fërkimit të
qetësisë dhe të rrëshqitjes;
- të bëjë dallimin në mes të fërkimit gjatë
rrokullisjes dhe të fërkimit të rrëshqitjes.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi përmes shembujve dhe - matematika,
demonstrimeve të krijojë parafytyrime - shkencat teknike dhe teknologjike.
të qarta për forcat e fërkimit;
- përmes shembujve dhe detyrave të
sqarohen përmbajtjet programore dhe
të jepet ngjashmëria në mes të
madhësive të fërkimit të jashtëm dhe
të brendshëm si dhe në mes të
fërkimit gjatë rrokullisjes dhe fërkimit
të rrëshqitjes.
LITERATURA
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 75-79.
179
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: LËNGJET NË PREHJE (4)
QËLLIMET: OBJEKTIVAT:
- Të bëhet përkufizimi i shtypjes - të kuptojë me çka
hidrostatike dhe përkufizimi për ligjin merret statika e fluideve;
e Arkimedit dhe ligjin e Paskalit. - të kuptojë ç’është forca e shtytjes dhe si
- Të jepet përkufizimi për tensionin përhapet shtypja te lëngjet;
sipërfaqsorë; të jepen sqarimet e - të kuptojë dhe të zbatojë ligjin e enëve
nevojshme për dukuritë kapilare. komunikuese;
- të aftësohet të dallojë dukuritë në
sipërfaqe të lëngjeve dhe në kapilare.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE REZULTATET E PRITURA
- Shtypja hidrostatike. - Nxënësi të njihet me kuptimin shtypjes
- Ligji i Arkimedit. në lëngje;
- Ligji i Paskalit. - të njihet me kuptimin shtytjes;
- Tensioni sipërfaqësor. - të njihet me ligjin e përhapjes së
- Dukuritë kapilare. shtypjes;
- të kuptojë dukurinë e tensionit
sipërfaqësor dhe të dukurive kapilare;
- të bëjë dallimin në mes të meniskut
konkav dhe meniskut konveks.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi përmes shembujve dhe - matematika,
demonstrimeve të krijojë parafytyrime - shkencat teknike dhe teknologjike.
të qarta për shtypjen hidrostatike.
- Përmes shembujve dhe detyrave të
sqarohen përmbajtjet programore për
shtytjen, tensionin sipërfaqësorë etj.
- Të bëhen demonstrime dhe të
shfrytëzohen mjetet e tjera për
sqarimin e dukurive të tensionit
sipërfaqësor dhe të dukurive kapilare.
LITERATURA
Fizika e përgjithshme – Statika e lëngjeve dhe e gazeve.
180
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: GRAVITETI (9)
QËLLIMET OBJEKTIVAT
- Të bëhet përkufizimi i ligjit të - të kuptojë çka është tërheqja universale;
Njutonit për gravitet; të sqarohet - të kuptojë ç’është forca e gravitetit;
eksperimenti i Kevendishit. - të kuptojë dhe të zbatojë ligjin e Njutonit
- Të bëhet përkufizimi për fushën e për gravitet;
gravitetit; të jepet përkufizimi për - të aftësohet të dallojë dukuritë e lëvizjes
punën në fushën e gravitetit. në fushë të gravitetit të Tokës;
- Të jepen sqarimet e nevojshme për - të sqarohet lëvizja e pikës materiale në
lëvizjet në fushë të gravitetit të Tokës; fushën e rëndimit të Tokës: hedhja
të sqarohet gjendja pa peshë. vertikale, rënia e lirë dhe gjendja pa
peshë.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE REZULTATET E PRITURA
- Ligji i Njutonit për gravitet. Fusha e - nxënësi të njihet me ligjin për tërheqjen
gravitetit. universale të trupave në natyrë;
- Puna në fushën e gravitetit. - nxënësi të njihet me kuptimin fushës së
- Lëvizjet në fushë të gravitetit të gravitetit;
Tokës. - të aftësohet të bëjë llogaritje mbi punën
- Hedhja vertikale; rënia e lirë; gjendja në fushë të gravitetit;
pa - të njihet, të kuptojë dhe të aftësohet të
peshë. bëjë llogaritje për rastin e lëvizjeve në
- Ligjet e Keplerit. fushë të gravitetit;
- të zhvillojë llogaritje për hedhjen
vertikale dhe rënien e lirë të trupave.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi përmes shembujve dhe - matematika,
demonstrimeve të krijojë parafytyrime - shkencat teknike dhe teknologjike,
të qarta për dukuritë e gravitetit. - astronomia.
- Përmes shembujve dhe detyrave të
sqarohen përmbajtjet programore për
forcën e gravitetit, fushën e gravitetit,
punën e gravitetit dhe për lëvizjen në
fushë të gravitetit.
- Çështjet metodologjike të
përqendrohen në atë çka është e
përbashkët për mësimdhënie e nxënie
të mirë dhe çka është specifike në
kuadër të përmbajtjeve programore të
lëndës.
LITERATURA:
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 80-96.
181
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: LIGJET E RUAJTJES (10)
QËLLIMET OBJEKTIVAT
- Të bëhet përkufizimi për sistemet e - të kuptojë çka është sistemi i mbyllur dhe
mbyllura dhe të ligjit mbi ruajtjen e çka thotë ligji mbi ruajtjen e impulsit;
impulsit; të jepen shembuj të - të aftësohet t’i kuptojë shembujt e zbatimit
zbatimit të ligjit mbi ruajtjen e të ligjit mbi ruajtjen e impulsit;
impulsit; të bëhet përkufizimi i ligjit - të kuptojë ç’është ligji mbi ruajtjen e
mbi ruajtjen e energjisë mekanike energjisë mekanike dhe ligji mbi ruajtjen e
dhe të ligjit mbi ruajtjen e momentit momentit të impulsit;
të impulsit. - të kuptojë dhe të zbatojë ligjin e ruajtjes së
- Të jepet përkufizimi për ligjet e Ke- energjisë mekanike dhe ligjin mbi ruajtjen
plerit, si dhe sqarimet e nevojshme e momentit të impulsit;
për zbatimin e ligjit mbi ruajtjen e - të kuptojë çka thonë ligjet e Keplerit;
energjisë mekanike dhe të ligjit mbi - të jepen shembuj për zbatimin e ligjit mbi
ruajtjen e momentit të impulsit. ruajtjen e energjisë mekanike dhe të ligjit
mbi ruajtjen e momentit të impulsit.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE REZULTATET E PRITURA
- Sistemi i mbyllur. Ligji i ruajtjes së - nxënësi të njihet me sistemin e mbyllur
impulsit. dhe me ligjin e ruajtjes së impulsit;
- Shembuj të zbatimit të ligjit të - nxënësi të njihet me shembuj të zbatimit të
ruajtjes së impulsit. ligjit të ruajtjes së impulsit;
- Ligji i ruajtjes së energjisë meka- - nxënësi të njihet dhe të aftësohet të bëjë
nike. Ligji i ruajtjes së momentit të llogaritje nga ligji i ruajtjes së energjisë
sasisë së lëvizjes. mekanike dhe nga ligji i ruajtjes së
- Shembuj të zbatimit të ligjit të ruaj- momentit të impulsit;
tjes së momentit të sasisë së - nxënësi të njihet me ligjet e Keplerit.
lëvizjes.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi përmes shembujve dhe - matematika,
demonstrimeve të krijojë - shkencat teknike dhe teknologjike,
parafytyrime të qarta për sistemin e - astronomia.
mbyllur dhe për ligjin e ruajtjes së
impulsit.
- Përmes shembujve dhe detyrave të
sqarohen përmbajtjet programore
për ligjin e ruajtjes së energjisë
mekanike dhe ligjin e ruajtjes së
momentit të impulsit.
- Nxënësi të njihet me ligjet e
Keplerit dhe me rëndësinë e tyre.
LITERATURA:
Fizika për klasën I gjimnaz, faqe 97-130.
182
KATEGORIA: LËVIZJA KAOTIKE DHE DUKURITË TERMIKE
NËNKATEGORIA: TEORIA MOLEKULARE - KINETIKE E LËNDËS (22)
QËLLIMET OBJEKTIVAT
- Të bëhet përkufizimi i madhësisë dhe - të njohë dhe të kuptojë çka është madhësia e
masës së molekulave; të jepen shembuj për molekulës;
matjen e shpejtësisë së molekulave dhe për - të aftësohet t’i kuptojë shembujt e zbatimit të
shpërndarjen e molekulave sipas shpërndarjes së molekulave sipas shpejtësive;
shpejtësisë; të jepen shembuj për gjatësinë - të kuptojë ç’është gjatësia mesatare e rrugës
mesatare të rrugës së lirë të molekulave. së lirë të molekulave dhe atë ta zbatojë në
- Të bëhet përkufizimi i ligjit të difuzionit; të detyra konkrete;
jepet përkufizimi për gazet e përsosura; të - të kuptojë dhe të zbatojë ligjin e difuzionit;
jepen sqarimet e nevojshme për kuptimin e - të kuptoj çfarë janë gazet e përsosura;
temperaturës absolute, si dhe për ter- - të formojë shembuj për ekuacionin e gjendjes
mometrat dhe llojet e tyre; të jepen sqari- së gazit të përsosur dhe për ekuacionin e
met e nevojshme për kuptimin e izoproce- gazit real.
seve; të jepet përkufizimi për ekuacionin e
gjendjes së gazit të përsosur, për ligjin e
Avogadros dhe për ekuacionin e gazit real.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
- Hyrje. Madhësia dhe masa e molekulave. - nxënësi të njihet me madhësinë dhe masën e
- Matja e shpejtësisë së molekulave. molekulave;
- Gazet e përsosura. Kuptimi i temperaturës. - të njihet me shembuj të zbatimit të ligjit të
Termometrat dhe llojet e tyre shpërndarjes së molekulave sipas shpejtësive;
- Ekuacioni i Klauziusit. - të njihet dhe të aftësohet të bëjë llogaritje nga
- Ligji i Bojl-Mariotit, Ligji i Gej-Lisakut, ligji i difuzionit dhe nga gjatësia mesatare e
Ligji i Sharlit. rrugës së lirë të molekulave;
- Temperatura absolute dhe izoproceset. - të njihet me shembuj për ekuacionin e
- Ekuacioni i gjendjes së gazit të përsosur. gjendjes së gazit të përsosur dhe për
ekuacionin e gazit real;
- të kuptojë ç’është temperatura absolute dhe
ç’janë izoproceset.
UDHËZIME METODOLOGJIKE LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi përmes shembujve dhe demonstri- - matematika,
meve të krijojnë parafytyrime të qarta për - shkencat teknike dhe teknologjike,
teorinë kinetike-molekulare të gazeve. - kimia dhe biologjia
- Përmes shembujve dhe detyrave të sqaro-
hen përmbajtjet programore për ligjin e
shpërndarjes së molekulave sipas shpejtë-
sisë, gjatësisë mesatare të rrugës së lirë të
molekulave dhe për ligjin e difuzionit.
- Përmes shembujve dhe detyrave të
sqarohen Ligji i Bojl-Mariotit, Ligji i Gej-
Lisakut, Ligji i Sharlit. Të sqarohet
temperatura absolute dhe izoproceset.
LITERATURA:
Fizika për klasën e II gjimnaz , faqe 4-27 .
Adresa e internetit për kërkim të literaturës nga ky lëmë: Termodinamika dhe gazet:
http://oldsci. eiu. edu/physics/DDavis/1150/14Thermo/ToC. html
http://www. physics. usyd. edu. au/rcfta/thermo. html
183
KATEGORIA: LËVIZJA KAOTIKE DHE DUKURITË TERMIKE
NËNKATEGORIA:TERMODINAMIKA (22)
QËLLIMET OBJEKTIVAT
- Të bëhet përkufizimi i energjisë së brend- - të kuptojë çka është energjia e brendshme e
shme të trupave dhe të gazeve të përsosura. trupave dhe e gazeve;
- Të sqarohet sasia e nxehtësisë, termokapa- - të dijë të llogarisë ndryshimin e energjisë së
citeti i trupave dhe termokapaciteti i gazeve; brendshme të trupave dhe të gazeve të
të shpjegohet parimi i parë i termodinamikës përsosura;
dhe proceset adiabatike; të sqarohet puna - të kuptojë çka është termokapaciteti i trupave
gjatë zgjerimit të gazeve dhe proceset e dhe termokapaciteti i gazeve;
kthyeshme dhe të pakthyeshme. - të dijë për parimin e parë të termodinamikës dhe
- Të bëhet përkufizimi i parimit të dytë të për zbatimin e tij;
termodinamikës; të sqarohen motorët - të kuptojë çka është puna gjatë zgjerimit të
termikë, rendimenti i makinave termike dhe gazeve dhe çka janë proceset e kthyeshme dhe
cikli i Karnos si dhe aparatet për ftohje. të pakthyeshme;
- të dijë për motorët termikë, për rendimentin e
makinave termike dhe për ciklin e karnos;
- të analizojë aparatet për ftohje.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE: REZULTATET E PRITURA
- Përkufizimet themelore. Energjia e - nxënësi të fitojë njohuri nga energjia e
brendshme e trupave. brendshme e trupave dhe gazeve të përsosura
- Ndryshimi i energjisë së brendshme të dhe për ndryshimin e energjisë së brendshme të
trupave. Energjia e brendshme e gazeve të trupave;
përsosura. - nxënësi të njihet dhe të kuptojë sasinë e
- Sasia e nxehtësisë. Termokapaciteti i trupave. nxehtësisë, termokapacitetin e trupave,
- Termokapaciteti i gazeve. Parimi i parë i termokapacitetin e gazeve, parimin e parë të
termodinamikës. termodinamikës;
- Zbatimi i parimit të parë të termodinamikës - nxënësi të njihet dhe t’i kuptojë proceset
në gazin e përsosur. adiabatike, efektin e Xhaul-Tomsonit dhe punën
- Proceset adiabatike. Efekti i Xhaul-Tomsonit. gjatë zgjerimit të gazeve;
- Puna gjatë zgjerimit të gazeve. - nxënësi të njihet dhe ta kuptojë parimin e dytë të
- Proceset kuazistatike. termodinamikës si dhe motorët termikë.
- Proceset e kthyeshme dhe të pakthyeshme. - të kuptojë rendimentin e makinave termike,
- Parimi i dytë i termodinamikës. ciklin e Karnos dhe aparatet për ftohje.
- Motorët termikë. Rendimenti i makinave
termike. Cikli i Karnos. Aparatet për ftohje.
UDHËZIME METODOLOGJIKE: LIDHJA NDËRLËNDORE
- Nxënësi përmes shembujve dhe demons- - matematika,
trimeve të krijojë parafytyrime të qarta për - shkencat teknike dhe teknologjike,
energjinë e brendshme të gazeve të përsosura, - kimia,
sasinë e nxehtësisë, termokapacitetin e - biologjia.
trupave, termokapacitetin e gazeve dhe
parimin e parë të termodinamikës.
- Përmes shembujve dhe detyrave të sqarohen
përmbajtjet programore për zbatimin e
parimit të parë të termodinamikës në gazin e
përsosura.
LITERATURA
Fizika për klasën II gjimnaz , faqe 30-60.
Adresa e internetit për kërkim të literaturës nga ky lëmë: Termodinamika dhe gazet:
http://oldsci. eiu. edu/physics/DDavis/1150/14Thermo/ToC. html
http://www. physics. usyd. edu. au/rcfta/thermo. html
184
Mësimet zgjedhore (MZ)
PËRMBAJTJET PROGRAMORE QËLLIMET
- Sistemet inerciale dhe joinerciale të - Për nxënësit të cilët dëshirojnë t’i
referencës. thellojnë dituritë nga tërësitë
- Parimi i pavarësisë së veprimit të programore të veçanta arsimtari ka
forcave. në dispozicion leksionet e
- Lëvizja e përbërë translative dhe paraqitura si MZ.
rrotulluese.
- Goditjet elastike.
- Shpërndarja e molekulave sipas
shpejtësive.
- Gjatësia mesatare e rrugës së lirë të
molekulave.
- Ligji i difuzionit.
- Ekuacioni i gjendjes së gazit real.
- Gradët e lirisë dhe energjia e
brendshme e gazeve.
- Besueshmëria termodinamike.
Rregulli dhe kaosi.
- Përkufizimi i entropisë. Karakteri
statistik i saj.
Ushtrimet laboratorike (7 orë)
1. Verifikimi i ligjit të Arkimedit.
2. Shqyrtimi i lëvizjes së nxituar me ndihmën e makinës së Atvudit.
3. Përcaktimi i koeficientit te fërkimit në rrafshin e pjerrët.
4. Verifikimi i ligjit mbi ruajtjen e energjisë me ndihmën e karrocës.
5. Matja e tensionit sipërfaqësor me metodën e gypit kapilar.
6. Përcaktimi i raportit cp/cv me metodën e Klement-Desormesit.
7. Verifikimi eksperimental i ligjit të rrugës gjatë rënies së lirë.
185
FIZIKË (2 orë në javë, 74 orë në vit)
Gjimnazi i Përgjithshëm
KATEGORIA: FORCA DHE LËVIZJA E TRUPAVE
NËNKATEGORIA: LËVIZJET E NJËTRAJTSHME DREJTVIZORE (12)
QËLLIMET: OBJEKTIVAT
- Të njihet me përkufizimin e madhësive - të kuptojë nocionet themelore të lëvizjeve
themelore mekanike. drejtvizore, të lakuara dhe rrotullilimit të
- Të kuptojë njësitë matëse dhe rolin e trupave;
matjeve në fizikë. - të kuptojë se lëvizjet kryhen në hapësirë
-Të njihet me karakteristikat dhe llojet e dhe në kohë;
lëvizjeve. - të njohë paraqitjen grafike të llojeve të
ndryshme të lëvizjeve;
- të kuptojë se gjatë rënies së lirë trupat nuk
kanë peshë.
PËRMBAJTJET PROGRAMORE REZULTATET E PRITURA
Lënda dhe metodat e studimit të fizikës. - të dijë se ç’është fizika dhe me çka merret
Dimensionet e madhësive dhe sistemi i ajo;
njësive SI . Lëvizjet mekanike. Pika - të kuptojë madhësitë fizike, simbolin e tyre,
materiale . Koncepti mbi vektorët. shprehjen analitike, dimensionin dhe
Mbledhja dhe zbritja e vektorëve. Lëvizja paraqitjen grafike, mënyrat e matjes, njësitë
e njëtrajtshme drejtvizore. Paraqitja dhe gabimet në matje;
grafike e rrugës dhe shpejtësisë në lëvizjet - të dijë madhësitë kryesore në sisstemin SI;


Use: 0.3207