• 76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321


  •   
  • FileName: dts_milliy_istiqlol_goyasi.pdf [read-online]
    • Abstract: 76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321776543210987654321098765432121098765432109876543210987654321Davlat ta’lim standartiga sharh76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321

Download the ebook

76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
“Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” turkumiga
kiruvchi “Odobnoma”, “Vatan tuyg‘usi”, “Milliy istiqlol
g‘oyasi va ma’naviyat asoslari” fanlaridan
Davlat ta’lim standarti
O‘quvchilar “Odobnoma” faniga oid quyidagi bilim, ko‘nikma va
malakalarni egallashlari shart:
- Vatan ostonadan boshlanishini tushunish;
- oila kichik Vatan ekanligini bilish;
- o‘zi yashab turgan diyordagi tarixiy obidalarni, mustaqillik yillarida
bunyod etilgan inshoatlarni, hamda muqaddas qadamjolar haqida
ma’lumotga ega bo‘lish;
- O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi davlatning Asosiy qonuni
ekanligini bilish;
- Davlat ramzlari haqida bilish;
- Davlat tili haqida ma’lumotga ega bo‘lish
- Millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikenglik tushunchalari haqida
bilish;
- Yurtimizda nishonlanadigan umumxalq bayramlari, oilaviy
an’analar haqida bilish;
- Davlat ramzlariga hurmat va ehtirom ko‘rsatish;
- boshqa millatlarning tili, qadriyatlarini hurmatlash;
- axloq-odob qoidalarini bilish va ularga amal qila olish;
- salomlashish qoidalarini bilish;
- ziyorat qilish odobini bilish;
- yurtimizda ziyoratgohlarni ta’mirlashga katta ahamiyat
berilayotganligining mohiyatini anglab yetish;
- tabiatni asrashda nimalarga ahamiyat berish lozimligini bilish;
- jamoat joyida, dasturxon atrofida odob saqlay olish;
- do‘stlik odobini bilish;
- odobli bolaning xatti-harakatlarini bilish;
- o‘zidan kichiklarga, ojizlarga mehr muruvvat ko‘rsata olish;
- halollik, to‘g‘rilik tushunchalarini idrok etish va ularga rioya qilish.
- ehtiyotkorlik va havfsizlik qoidalarini bilish.
- musiqa, dastlabki cholg‘u asboblari haqida bilish;
- musiqa tinglash odobiga ega bo‘lish;
117
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- qo‘shiqchilik san’atining o‘ziga xosligi, uning inson ruhiyatiga
ta’sirini bilish;
- amaliy san’at turlari (xalq hunarmandchiligi: kulolchilik, milliy
kiyimlar, ganch va yog‘och o‘ymakorligi, chilangarlik, zargarlik
tushunchalari)ni bir-biridan ajrata olish;
- ezgu fazilatlar – inson ko‘rki ekanligini anglash.
- o‘z fikrini odob doirasida, erkin ifodalay olish;
- muomala madaniyatini shakllantirish;
Odobnoma fanining maqsad va vazifalari
“Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar” dasturini
amalga oshirishning birinchi bosqichi, boshlang‘ich sinflarda
“Odobnoma” fanidir.
“Odobnoma” fanining maqsad va vazifasi yosh avlod qalbiga odob-
axloq me’yorlarini singdirishdan iborat.
Odob va axloq fani farzandlarimizda insof, adolat, imon-e’tiqod,
vijdon va mehr-muhabbat hislarini tarbiyalashga qaratilgandir.
Bu ishda o‘qituvchiga maktab, oila, mahalla va keng jamoatchilik
yaqindan yordam berishi zarur.
Mashg‘ulotlarni innovasion texnologiyalar asosida qiziqarli suhbat,
o‘yin, bayram, sayohat, sahnalashtirilgan lavhalar kabi shakl va
usullarda, turli-tuman rasm, ertak, hikoya, afsona, rivoyat, maqol va
topishmoqlardan, audio, videotasmalar, ibratli hikoyalar, xalq
ertaklaridan, hamda o‘quvchilar hayotida uchraydigan voqealardan
foydalangan holda o‘tish maqsadga muvofiqdir. Odoblilik dastlab ota-
onaga mehr, vatan tuyg‘usi, muomala madaniyati, oilaga xos milliy urf-
odat va an’analarga rioya qilishda xalqimiz boy pedagogik merosi,
ajdodlarimizni pand-nasihatlari va xalq og‘zaki ijodiyoti namunalari
bo‘lmish doston, ertak, rivoyat hamda buyuk shaxslar ijodi, hayotidan
namunalar keltirish va ular o‘gitlarini o‘rganish orqali murg‘ak qalbni
tarbiyalashdir.
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida “Odobnoma”
ta’limining asosiy vazifalari
“Odobnoma” ta’limining bosh maqsadi va vazifasi -
- yosh avlod qalbi va ongida Vatanga muhabbat va sadoqat tuyg‘ularini
shakllantirish;
118
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- O‘zbekiston kelajagi bo‘lgan yoshlarimizni yuksak axloq va
madaniyatni o‘zida mujassam etgan shaxslar qilib tarbiyalash;
- Davlat ta“lim standartlari talablarida belgilangan vazifalarni amalga
oshirish;
- o‘quvchilarda mardlik va vatanparvarlik fazilatlarini shakllantirish,
milliy iftixor tuyg‘usini kamol toptirish, ularning har tomonlama yetuk
inson bo‘lib yetishishiga xizmat qilishdan iborat
- bolalarda erkin, sog‘lom fikrni rivojlantirish, to‘gri dunyoqarashni
shakllantirish;
- Tabiatni asrash va e’zozlash, hayvonlarga g‘amxo‘rlik qilish, milliy
o‘yinlar, ilm va hunarning xosiyati, odob – inson ko‘rki kabi mavzularda
o‘quvchilarni xalqimizga xos bo‘lgan odob-axloq qoidalari bilan
tanishtirish.
- o‘quvchilar tarbiyasida odob-axloq me’yorlarini, insoniylik
fazilatlarini shakllantirishga xizmat qiladi.
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 1-sinf o‘quvchilari quyidagi
bilim, ko‘nikma va malakalarga ega bo‘lishi lozim
Bilim
- 1- sentyabr Mustaqillik kuni - yurtimizda umumxalq bayrami
sifatida nishonlanishini bilish;
- salomlashish qoidalarini, odobini bilish;
- odob go‘zallik ramzi ekanligini bilish;
- ziyorat qilish odobini bilish;
- Toshkent, Samarqand, Buxoro, Xiva eng qadimiy
shaharlarimizdan ekanligini bilish;
- tabiatni asrashda nimalarga ahamiyat berish lozimligini bilish;
- milliy o‘yinlarimizning qanday paydo bo‘lganligini bilish;
Ko‘nikma
- to‘g‘ri salom berish;
- uy-ro‘zg‘or ishlarini bajarishda ota-onasiga yordam berish;
- o‘quv qurollarini saranjom saqlash”;
- Ota-onasining, kattalarning mehnatini qadrlash;
119
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- sog‘ligini saqlashga harakat qilish;
- ziyorat qilish odobliga amal qila olish.
Malaka
- salomlashish odobini o‘zlashtirish va unga rioya qilgan holda
salomlashish;
· jamoat joyida, dasturxon atrofida odob saqlay olish;
· kamtar bo‘lishga odatlanish;
· shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish;
· kun tartibini tuzish va unga rioya etish;
· darslikdagi savol va topshiriqlarni mustaqil ishlash;
· o‘qigan hikoyalari asosida hulosa chiqarish;
· odobli bo‘lishga shaxsiy namuna ko‘rsatishga harakat qilish;
· yolg‘onchilik va chaqimchilik qilmaslik.
2-sinf “Odobnoma”
Bilim:
· O‘zbekiston – buyuk allomalar yurti ekanligini bilish;
· Kitob o‘qish va undan foydalanish madaniyati haqida bilish;
· Odob salomdan boshlanishini bilish;
· isrof va tejamkorlik so‘zlarining mazmunini bilish;
· oila kichik Vatan ekanligini bilish;
· do‘stlik odobini bilish;
· odobli bolaning xatti-harakatlarni bilish;
· “salomlashish – madaniyat” ekanligini bilish;
· mehnatning turlarini bilish;
· kasb turlarini farqlay olish;
· dam olish, sog‘liqni saqlash, bilim olish huquqlari haqida bilish;
· Vatanimizda nishonlanadigan milliy bayramlar haqida bilish;
Ko‘nikma:
· odobli bola bo‘lishga harakat qilish;
· o‘quv qurollarini saranjom saqlash;
· ota-onasining, kattalarning mehnatini qadrlash;
· o‘zidan kichiklarga, ojizlarga mehr muruvvat ko‘rsata olish;
120
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
· atrof muhitga va hayvonlarga oqilona munosabatda bo‘lish;
· salomlashish qoidalariga rioya qilish;
· sog‘ligini saqlashga rioya qilish;
· kun tartibini tuza olish;
· kasb turlarini bir-biridan ajrata olish;
· halollik, to‘g‘rilik tushunchalarni idrok etish va ularga rioya qilish.
Malaka:
· darslikda berilgan savollarga mustaqil ravishda to‘g‘ri javob berishga
harakat qilish;
· matnda berilgan voqealarga mustaqil ravishda munosabat bildira
olish;
· o‘z fikrini erkin ifodalay olish;
· odobli bo‘lishga shaxsiy namuna ko‘rsatishga harakat qilish;
· yolg‘onchilik va chaqimchilik qilmaslik,
· o‘zidan kichiklarga yordam berish.
· Yaxshi va yomon odatlar haqida kichik hikoya tuza olish;
· Yaxshi o‘qish va na’munali hulqqa ega bo‘lishga harakat qilish.
3-sinf
Bilim:
· O‘zbekiston Respublikasi – mustaqil davlat ekanligini bilish;
· Vatan ostonadan (oiladan, mahalladan) boshlanishi haqidagi
tushunchalarni bilish;
· o‘zi yashab turgan diyordagi tarixiy obidalarni, mustaqillik yillarida
bunyod etilgan inshoatlar, hamda muqaddas qadamjolar haqida ma’lumotga
ega bo‘lish;
· Yurtimizda yashab ijod etgan allomalar haqida bilish;
· Inson go‘zalligi axloq-odobi bilan ekanligini bilish;
· xalq maqollari, muqaddas kitoblardagi ibratli so‘zlar va iboralarni
bilish;
· tejamkorlikning barakasi, isrofgarchilikning oqibatlari haqidagi
tushunchalarni bilish;
· bozordagi tartib qoidalarni bilish;
· ehtiyotkorlik va havfsizlik qoidalarini bilish.
121
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Ko‘nikma:
· Yurtimizda yashab ijod etgan allomalar haqidagi rivoyatlarni hikoya
qilib berish;
· odob axloq qoidalariga doir amaliy mashqlar bajara olish;
· halollik, to‘g‘rilik tushunchalarini anglash;
· ziyorat odobini bilish;
· odob axloqqa oid maqollarni mazmunini tushunish;
· jamoat joylarida o‘zini tutish odobiga rioya qilish;
· kasblar haqida ma‘lumotga ega bo“lish;
· xalq o‘yinlarining turlarini bilish.
Malaka:
· Olgan bilimlari asosida mustaqil fikr yurita olish;
· darslikda berilgan savollarga mustaqil ravishda to‘g‘ri javob berishga
harakat qilish;
· matnda berilgan voqealarga mustaqil ravishda munosabat bildira
olish;
· o‘z fikrini erkin ifodalay olish;
· odobli bo‘lishga shaxsiy namuna ko‘rsatishga harakat qilish;
· Yaxshi va yomon odatlar haqida kichik hikoya tuza olish;
· Halollik, to‘g‘rilik qoidalariga rioya qilish;
· O‘qigan ertaklar va rivoyatlarga munosabat bildira olish, mazmunini
gapirib berish, xulosa chiqarish.
4- sinf
Bilim:
· O‘zbekiston – madaniy va ma’naviy meroslarga boy o‘lka ekanligini
bilish;
· O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi davlatning Asosiy qonuni
ekanligini bilish;
· Davlat ramzlari haqida bilish;
· Davlat tili haqida ma’lumotga ega bo‘lish
· Millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikenglik tushunchalari haqida
bilish;
· Yurtimizda nishonlanadigan umumxalq bayramlari, oilaviy
an’analar haqida bilish;
122
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
· musiqa cholg‘u asboblari haqida bilish;
· qo‘shiqchilik san’atining o‘ziga xosligi, uning inson ruhiyatiga
ta’sirini bilish;
· maktab eng ulug‘ dargoh ekanligini bilish
Ko‘nikma:
· O‘zbeksiton madaniy va ma’naviy meroslarga boy o‘lka ekanligini
anglash;
· Mustaqillik yillarida tiklangan tarixiy obidalar, yodgorliklar:
Farg‘oniy, Marg‘inoniy, “Alpomish” monumenti, “Avesto” monumenti
haqida tasavvurga ega bo‘lish;
· Amaliy san’at turlari (xalq hunarmandchiligi: kulolchilik, milliy
kiyimlar, ganch va yog‘och o‘ymakorligi, chilangarlik, zargarlik
tushunchalari)ni bir-biridan ajrata olish;
· Musiqa tinglash odobiga ega bo‘lish;
· Ezgu fazilatlar – inson ko‘rki ekanligini anglash.
Malaka:
· Davlat ramzlariga hurmat va ehtirom ko‘rsatish;
· maktabning ichki tartib-qoidalariga rioya qilish va uni targ‘ib qila
olish;
· boshqa millatlarning tili, qadriyatlarini hurmatlash;
· olgan bilimlari asosida mustaqil fikr yurita olish;
· darslikda berilgan savollarga mustaqil ravishda to‘g‘ri javob berishga
harakat qilish;
· matnda berilgan voqealarga mustaqil ravishda munosabat bildira
olish;
· o‘z fikrini odob doirasida, erkin ifodalay olish;
· yaxshi va yomon odatlar haqida kichik hikoya tuza olish;
· ertaklar va rivoyatlarga munosabat bildira olish, mazmunini gapirib
berish, xulosa chiqarish;
· uy vazifalarini o‘z vaqtida bajarish;
· musiqa tinglash odobiga rioya qilish;
· bo‘sh vaqtini to‘g‘ri tashkil qila olish.
123
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
“Vatan tuyg‘usi” fani bo‘yicha o‘quvchilar quyidagi bilim,
ko‘nikma va malakalarni egallashi lozim:
- Vatan tushunchasini bilish;
- vatanparvarlar jasorati va ular haqidagi tushunchalarga ega bo‘lish;
- hukumatimizning yoshlar ta’lim-tarbiyasiga qaratilgan e’tibori
haqidagi ma’lumotlarga bo‘lish;
- “Avesto” - xalqimiz tafakkurining mumtoz namunasi ekanligini
bilish;
- Musatqillik so‘zining ma’no-mazmunini bilish;
- O‘zbekiston dunyodagi eng qadimiy va betakror o‘lkalardan biri
ekanligini bilish;
- Davlatimiz ramzlari – bayroq, gerb, madhiya O‘zbekiston
xalqlarining shon-sharafi, g‘ururi, tarixiy xotirasi va intilishlarini o‘zida
mujassamlashtirishini bilish.
- “Ona Vatan”, “Ona tabiat”, “Ona yurt” iboralarining o‘zaro
bog‘liqligini anglash;
- Vatan tuyg‘usi vatanparvarlik fazilatlariga asos bo‘lishini tushunish;
- millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikengik, vijdon erkinligi
tushunchalarini mazmunini bilish;
- mahalla qadriyatlar – beshigi ekanligini anglash.
- ma’naviyat so‘zining ma’no-mazmunini bilish;
- moddiy va ma’naviy merosni ajrata bilish;
- milliy qadriyatlar – milliy ma’naviyatni shakllantiruvchi mezon
ekanligini bilish;
- “Navro‘z” ezgu urf-odatlarning ifodasi ekanligini bilish;
- Oila – inson ma’naviyatining beshigi ekanligini bilish;
- Ta’lim-tarbiyasiz ma’naviy yuksalish bo‘lmasligini bilish;
- Milliy va ma’naviy qadriyatlarning Vatanimizning yuksalishidagi
o‘rnini bilish;
- sog‘lomlik va komillik tushunchalarini bilish;
- Qadimiy va shonli tariximiz bir doston bo‘lsa, “Alpomish” ana
shu dostonning shoh bayti ekanligini anglash;
- Buyuk mutafakkir va allomalarimizning islom madaniyatini ravnaq
toptirishga qo‘shgan betakror hissasini anglash;
124
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Amir Temurni anglash – o‘zligimizni anglash ekanligini tushunish;
- milliy qadriyatlarimizga yot bo‘lgan g‘oyalarga qarshi mustaqil
fikr bildira olish;
- turli millat va ellatlarni tili, urf-odatlari va an’analarini hurmat
qilish.
“Vatan tuyg‘usi” ta’limining maqsad va vazifalari
“Vatan tuyg‘usi” fani oldiga avvalo yosh avlod qalbi va ongida Vatanga
muhabbat va sadoqat tuyg‘ularini shakllantirish, ularni o‘zining buyuk
tarixi, kimlarning, qanday buyuk zotlarning farzandi ekanidan faxrlanib
yashaydigan haqiqiy vatanparvar insonlar etib tarbiyalash asosiy vazifa
qilib qo‘yilgan. Shundan kelib chiqqan holda, “Vatan tuyg‘usi” o‘quv
fanining asosiy maqsad va vazifasi Vatan, ona yurt, xalq va millat,
milliy qadriyatlar haqidagi bilim va tushunchalarni sharhlab, o‘quvchilarda
mardlik va vatanparvarlik fazilatlarini shakllantirish, milliy iftixor
tuyg‘usini kamol toptirish, ularning har tomonlama yetuk inson bo‘lib
yetishishiga xizmat qilishdan iborat.
Bu fanni o‘qitishda quyidagi tamoyillarni inobatga olish zarur:
- milliy istiqlol g‘oyasi asosidagi yangicha dunyoqarashni
shakllantirish ta’lim tizimidagi izchil va uzluksiz jarayon ekani;
- milliy va umumbashariy qadriyatlar uyg‘unligi;
- Vatan haqidagi bilim va tushunchalar fuqarolik haqidagi
tasavvurlarni, vatanparvarlik, yurtga sadoqat, xalqparvarlik kabi fazilatlarni
shakllantirishga xizmat qilishi;
- adabiyot, tarix, geografiya kabi fanlardagi bilim va tushunchalardan
keng foydalanishi;
- o‘quvchilarning erkin va hayotiy fikrlashga asoslanishi;
- nazariy g‘oyalarning hayotiy misollar asosida ochib berilishiga
erishish;
- ta’lim jarayonini texnologik va ijodiy yondoshuv asosida tashkil
etilishi va hokazolar.
- Fan o‘quv materiallarini texnologik va ijodiy yondoshuv asosida
tashkil etiluvchi mashg‘ulotlar jarayonida o‘rganilishini nazarda tutadi.
Ta’lim jarayonida suhbat, bahs-munozara, uchrashuv, ekskursiya hamda
125
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
amaliy mashg‘ulotlar (ijodiy insholar yozish, referat tayyorlash, test
nazoratini tashkil etish, badiiy chiqishlarni tashkil etish va boshqalar)
kabi shakl va metodlar, shuningdek shaxsiy namuna ko‘rsatish, milliy
madaniy meros namunalari, allomalarning portretlari, vatanparvarlik
g‘oyalarini targ‘ib etuvchi badiiy asarlar, kinofilm va teatr tomoshalari
kabi vositalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
O‘quvchilar egallashlari zarur bo‘lgan zaruriy bilim,
ko‘nikma va malakalar
5-sinf
Bilim:
- Vatan tushunchasini bilish;
- vatanparvarlar jasorati va ular haqidagi tushunchalarga ega bo‘lish;
- o‘zi tug‘ilib o‘sgan shahar yoki qishlog‘i haqidagi ma’lumotlarni
bilish;
- hukumatimizning yoshlar ta’lim-tarbiyasiga qaratilgan e’tibori
haqidagi ma’lumotlarga ega bo‘lish;
- “Avesto” - xalqimiz tafakkurining mumtoz namunasi ekanligini
bilish;
- Musatqillik so‘zining ma’no-mazmunini bilish;
- O‘zbekiston dunyodagi eng qadimiy va betakror o‘lkalardan biri
ekanligini bilish;
- Davlatimiz ramzlari – bayroq, gerb, madhiya, O‘zbekiston
xalqlarining shon-sharafi, g‘ururi, tarixiy xotirasi va intilishlarini o‘zida
mujassamlashtirishini bilish.
Ko‘nikma:
- Oilaga, mahallaga o‘zi yashayotgan yurtga muhabbatli bo‘lish;
- o‘z oilasi, ota-onasiga, atrofidagi yaqinlariga nisbatan hurmatda
bo‘lish;
- Oila – Vatan timsoli ekanligini bilish;
- “Ona Vatan”, “Ona tabiat”, “Ona yurt” iboralarining o‘zaro
bog‘liqligini xis etish;
- Vatan tuyg‘usi vatanparvarlik fazilatlariga asos bo‘lishini tushunish;
- ajdodlar merosi muqaddas meros ekanini anglash;
126
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- mustaqillik, ramz, gerb, madhiya, tarixiy xotira, vatanparvarlik
kabi so‘zlarni lug‘aviy ma’nosini anglash;
- millatlararo totuvlik va dinlararo bag‘rikenglik, vijdon erkinligi
tushunchalarini mazmunini bilish;
- mahalla qadriyatlar – beshigi ekanligini anglash.
Malaka:
- Vatan haqidagi hikoyalarni, kitoblarni o‘qish;
- Vatan tarixini o‘rganishga harakat qilish;
- davlatimiz ramzlari – bayroq, gerb, madhiyalariga hurmat bilan
munosabatda bo‘lish;
- darslik matni bo‘yicha mustaqil ishlash;
- darslik va hujjatlar asosida ayrim tarixiy xodisalarga tavsif berish,
ularni baholash, munosabat bildirish.
6-sinf
Bilim:
- Vatanni madh etuvchi she’rlarni yoddan bilish va ifodali o‘qish;
- yurtimizdagi qadimiy shaharlar haqida bilish;
- o‘zbek xalqining o‘ziga xos hususiyatlarini bilish;
- tarixdan judo bo‘lish – o‘zlikdan judo bo‘lish ekanini bilish;
- ma’naviyat so‘zining ma’no-mazmunini bilish;
- moddiy va ma’naviy merosni ajrata bilish;
- milliy qadriyatlar – milliy ma’naviyatni shakllantiruvchi mezon
ekanligini bilish;
- “Navro‘z” ezgu urf-odatlarning ifodasi ekanligini bilish;
- Oila – inson ma’naviyatning beshigi ekanligini bilish;
- Milliy madaniyat xalq ma’naviy boyligining ildizi ekanligini
bilish;
- “Alpomish” dostoni avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan qahramonlik
qo‘shig‘i ekanligini bilish;
- Ta’lim-tarbiyasiz ma’naviy yuksalish bo‘lmasligini bilish;
- Milliy va ma’naviy qadriyatlarning Vatanimizning yuksalishidagi
o‘rnini bilish;
- sog‘lomlik va komillik tushunchalarini bilish;
- yurtimizda sog‘lom va barkamol avlodni voyaga yetkazish uchun
olib borilayotgan ishlar haqida bilish.
127
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Ko‘nikma:
- Vatanni madh etuvchi she’rlarni g‘urur bilan ifodali o‘qiy olish;
- tuyg‘u, Vatan tuyg‘usi nima ekanligini anglash;
- bedor, loqayd va ogoh so‘zlarining ma’nosini bilish;
- ma’naviy qadriyatlar tiklanishi milliy o‘zlikni anglash ekanligini
tushunish;
- mustaqillik oliy ne’mat ekanligini anglash;
- Qadimiy va shonli tariximiz bir doston bo‘lsa, “Alpomish” ana
shu dostonning shoh bayti ekanligini anglash;
- Buyuk mutafakkir va allomalarimizning islom madaniyatini ravnaq
toptirishga qo‘shgan betakror hissasini anglash;
- ma’rifatga intilish xalqimizning azaliy fazilatlaridan biri ekanligini
anglash;
- Amir Temurni anglash – o‘zligimizni anglash ekanligini
tushunish;
- o‘zlikni anglash milliy ong va tafakkurning ifodasi, avlodlar
o‘rtasidagi ruhiy bog‘liqlik til orqali namoyon bo‘lishini anglash;
- yoshlarning ma’naviy kamoloti – jamiyat va xalq qudratini
ta’minlovchi muhim omil ekanligini anglash.
Malaka:
- Vatanparvar ajdodlarimiz haqidagi badiiy kitoblarni mustaqil
o‘qish va hulosa chiqara olish;
- milliy qadriyatlarimizga yot bo‘lgan g‘oyalarga qarshi mustaqil
fikr bildira olish;
- boy tariximiz va milliy qadriyatlarimiz bilan fahrlanish;
- Vatan tarixini o‘rganishga harakat qilish;
- davlatimiz ramzlari – bayroq, gerb, madhiyaga hurmat bilin
munosabatda bo‘lish;
- turli millat va elatlarni tili, urf-odatlari va an’analarini hurmat
qilish;
- darslik matni bo‘yicha mustaqil ishlash;
- darslik va hujjatlar asosida ayrim tarixiy hadislarga tavsif berish,
ularni baholash, munosabat bildirish.
128
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7-sinf
Umumiy o‘rta ta’lim «Milliy istiqlol g‘oyasi va ma’naviyat
asoslari» o‘quv fani ikki yo‘nalishga bo‘lib o‘rganiladi:
1. Milliy g‘oya.
2. Ma’naviyat asoslari.
Mazkur fanning «Milliy g‘oya» bo‘limi, g‘oya, mafkura, g‘oyaning
turlari, milliy g‘oyaning bosh va asosiy g‘oyalari, o‘zbek modeli,
taraqqiyotni isloh qilishning ustuvor yo‘nalishlarini o‘z ichiga olgan
bo‘lib, yoshlarga bu tushunchalarni quruq yod olish emas, balki tarixiy
va hayotiy misollar orqali yetkazish nazarda tutilgan.
«Ma’naviyat asoslari» bo‘limi ma’naviy-madaniy – odob-axloq
me’yorlari, insoniylik fazilatlari, jamiyatda jamoaning tarbiyaviy ta’siri,
yoshlarning o‘z kuchi, bilimi, salohiyati va kelajagiga ishonch hislarini
shakllantirishga xizmat qiladi.
O‘quvchilar mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha quyidagi bilim, ko‘nikma
va malakalarga ega bo‘lishi lozim.
Milliy g‘oya bo‘limi.
- G‘oya, uning turlari va xususiyatlarini bilish, ular haqidagi fikrini
erkin bayon etish;
- vayronkor g‘oyalar va ularning zararli oqibatlarini anglash;
- jamiyat rivoji va bunyodkor g‘oyalarni sharhlay olish;
- hulq-odob, ma’naviyat, huquqiy bilim siyosiy ong negizi
ekanligini anglash;
- ekologik madaniyat haqida tushunchaga ega bo‘lish;
- huquq, huquqiy madaniyat, qonuniylik-huquqiy davlat asosi
ekanligini bilish;
- milliy g‘oya va mafkura tushunchalarining mazmun-mohiyatini
anglash;
- milliy g‘oya va mafkuraning tarixiy shakllari va ko‘rinishlarini
bilish;
- mafkuraning milliy va umuminsoniy tamoyillari va vazifalarini
bilish;
- milliy mafkuraning bosh va asosiy g‘oyalari mazmunini bilish;
- bugungi dunyoning mafkuraviy manzarasini anglash;
129
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- diniy ekstremizm, terrorizmning yoshlar ma’naviyatiga ta’sirini
anglash;
- g‘oyaviy bo‘shliq va uning oqibatlarini anglash;
- jaholatga qarshi kurash tamoyillarini bilish;
- tarixiy taraqqiyot va mafkuraning o‘rnini tahlil etish, ko‘nikma va
malakalarini shakllantirish;
- O‘zbekistondagi demokratik o‘zgarishlar va mafkuraviy jarayonlarni
qiyoslash;
- mamlakatni taraqqiy ettirishning o‘zbek modeli va ustuvor
yo‘nalishlarini bilish, ularni sharhlash hamda hayotiy misollar bilan
isbotlash ko‘nikma, malakalarini shakllantirish;
- mahalla – demokratiya darsxonasi ekanligini anglash.
Ma’naviyat asoslari bo‘limi
- mustaqillik mohiyati va ma’naviy qadriyatlarni bilish, sharhlash;
- madaniyatning ahamiyatini va ekologik ong tushunchasini anglash;
- bilimdonlik va vatanparvarlik – ma’naviy barkamollik mezoni
ekanligini anglash;
- milliy va umuminsoniy qadriyatlarni ajrata bilish, ularning
mohiyatini anglash;
- sharq va g‘arb mutafakkirlarining ma’naviy qarashlarini tahlil eta
olish;
- ma’naviy-axloqiy fazilatlarni qadrlash;
- milliy bayramlar, urf-odat va an’analar mazmunini tushunish.
- ma’naviy-axloqiy fazilatlarni qadrlash;
- oila, oilaviy qadriyatlarni anglash.
“Milliy istiqlol g‘oyasi va ma’naviyat asoslari”
ta’limining maqsad va vazifalari
Ushbu fanning asosiy maqsadi mustaqil taraqqiyot va jahonshumul
mafkuraviy jarayonlar sharoitida milliy g‘oya va mafkurani o‘quvchilar
qalbi va ongiga singdirish orqali ularda e’tiqod, dunyoqarash, tafakkur va
insoniy fazilatlarni shakllantirishdan iborat.«Milliy istiqlol g‘oyasi va
ma’naviyat asoslari» fanining asosiy maqsadlaridan biri Prezident
I.Karimov tomonidan belgilab berilgan g‘oya yurtimizda ozod va obod
130
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Vatan, erkin va farovon hayot barpo etishga xizmat qiladigan yaxlit va
izchil ta’limotni yoshlarimiz qalbi va ongiga singdirishdan iboratdir.
Mazkur fan milliy g‘oyaning asosiy tushuncha va tamoyillari, uning
tarixiy negizlari, ilmiy, falsafiy, dunyoviy ildizlari, o‘ziga xos namoyon
bo‘lish qonuniyatlari va xususiyatlari to‘g‘risida bilim beradi.
Davlat ta’lim standartlari ushbu fan yuzasidan o‘quvchi shaxsi va
egallashi lozim bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarning belgilangan
ma’lum me’yori, ilmiy asoslangan bilimlar hajmi bo‘lib, ta’lim tizimida
barcha fanlar uchun bir xil emas. Shuningdek «Milliy istiqlol g‘oyasi va
ma’naviyat asoslari» fanida milliy istiqlol mafkurasining asosiy g‘oyalariga
ishonch va e’tiqodni shakllantirish hamda shu g‘oyalarni singdirishga
qo‘yilgan talablar esa Davlat ta’lim standartining mazmunini belgilaydi.
«Milliy istiqlol g‘oyasi va ma’naviyat asoslari» fani asosan:
- yosh avlodni milliy g‘oya ruhida tarbiyalash;
- ma’naviy-ruhiy kamol toptirish;
- g‘oyaviy tarbiyalash va immunitetni shakllantirish;
- ma’naviy-mafkuraviy e’tiqodni shakllantirish;
- ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy islohotlarning mohiyatini
anglab yetish;
- vatanparvarlik va milliy iftixor tuyg‘usini, g‘ururni shakllantirish;
- yosh avlodda insoniy fazilatlarni tarkib tortirish;
- ilmiy, falsafiy va dunyoviy bilim berish kabi muhim vazifalarni
amalga oshiradi.
O‘quvchilarning tayyorgarlik darajasiga
qo‘yiladigan zaruriy talablar
“Milliy istiqlol g‘oyasi va ma’naviyat asoslari” fanining o‘qitilishini
to‘g‘ri tashkil qilish va bu borada ta’lim-tarbiyaning an’anaviy hamda
zamonaviy usullaridan to‘g‘ri foydalanish muhim ahamiyatga egadir.
Shuningdek o‘quvchilarning bilim samaradorligini yanada oshirish uchun
quyidagi asosiy talablarga amal qilish maqsadga muvofiqdir.
7-sinf
Bilim:
- mafkura, milliy mafkura haqidagi tushunchalarni bilish;
- g‘oyalarning jamiyat rivojlanishidagi o‘rni haqida bilish;
131
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- O‘zbekistonni rivojlantirishning ma’naviy-axloqiy negizlari haqida
bilish;
- Ma’naviyatning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rnini bilish;
- milliy iftixor tuyg‘usi haqida bilish;
- bilimdonlik va tarbiyalilik – ma’naviy barkamollik ekanini bilish;
- bunyodkor va vayronkor g‘oyalar haqida tushunchalarga ega bo‘lish;
- madaniyat tushunchasini bilish;
- madaniyat mezonlari haqidagi tushunchalarga ega bo‘lish;
- “ommaviy madaniyat” – tushunchasini bilish;
- Huquqiy madaniyat shaxs madaniyatining ajralmas qismi
ekanligini bilish;
- milliy qadriyatlarimizning umumbashariy qadriyatlar bilan
uyg‘unligini bilish;
- bilimdonlik – ma’naviy barkamollik ekanini bilish;
- shaxs tarbiyasi davlatimiz siyosatining usuvor sohasi ekanligini
bilish;
- inson, tabiat, ekologik madaniyat haqidagi tushunchalarni bilish;
- san’at har bir xalq, milatning ma’naviy-ruhiy qiyofasi ekanligini
bilish;
- insoniy fazilatlardan: insonparvarlik, mehr-muruvvat, xulq-odob,
do‘stlik, o‘rtoqlik, kamtarlik, manmanlik, do‘stga vafo, muloqot haqidagi
tushunchalarni bilish;
- inson ma’naviyatining shakllanishida oila muhim o‘rin tutishini
bilish.
Ko‘nikma:
- “ommaviy madaniyat”ning insoniyat rivojiga salbiy ta’sirini
anglash;
- so‘zlashuv madaniyati, kiyinish madaniyati, aloqa vositalaridan
foydalanish madaniyati, axborot tanlash va unga egalik qilish va undan
foydalanish madaniyati tushunchalarini anglash;
- tasviriy san’at darslarida milliy ma’naviyatimizni aks ettiruvchi
rasmlarni chizishga harakat qilish;
- o‘z burchini anglash va o‘zgalar huquqlarini hurmat qilish;
- milliy qadriyatlarimiz va urf odatlarimizga zid bo‘lgan bayram va
odatlarning salbiy oqibatlarini anglash;
132
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- insonparvarlik – oliy fazilat belgisi ekanligini anglash;
- mehr-muruvvat – yuksak fazilat ekanligini anglash;
Malaka:
- Bunyodkor va vayronkor g‘oyalarga nisbatan o‘z munosabatini
bildira olish;
- muomala madaniyatiga ega bo‘lish;
- kichiklarga izzatda, kattalarga hurmatta bo‘la olish;
- axloq-odob qoidalariga rioya qilish;
- milliy qadriyatlarimiz va an’analarimizga zid bo‘lgan bayramlar,
odatlarni qabul qilmaslik.
- mavzular bo‘yicha baxs munozaralarda faol ishtirok etish;
- darslikda berilgan savollar va topshiriqlarni bajarish;
- qo‘shimcha manbalardan foydalanish;
- o‘z fikrlarini boshqa fan (tarix, geografiya va b.)lar bilan bog‘lagan
holda bayon qila olish.
8-sinf
Bilim:
- Milliy mafkura tushunchasini bilish;
- O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 12 –moddasini
mazmunini tushunish;
- milliy mafkuramizning bosh g‘oyasini bilish;
- Vatan ravnaqi mamlakatning hamma sohalari bo‘yicha rivojlanish
va yuksalish ekanligini bilish;
- yurt tinchligi – barqaror taraqqiyot garovi ekanligini bilish;
- xalq farovonligi – erkinlik, tadbirkorlik va tashabbuskorlik
ekanligini bilish;
- komil inson har tomonlama yetuk inson ekanligini bilish;
- ijtimoiy hamkorlik – manfaatlar mushtarakligidan hosil bo‘luvchi
umummilliy maqsad ekanligini bilish;
- millatlararo hamjihatlik yagona maqsad yo‘lida mehnat qilayotgan
turli millat va elat vakillari ahilligining ma’naviy asosi ekanligini bilish;
- dinlararo bag‘rikenglik (tolerantlik) xilma-xil din va mazhab
egalarining bir-birining e’tiqodini o‘zaro hurmat qilishi ekanligini bilish;
133
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
- milliy g‘oya va milliy mafkuraning o‘zida nimalarni mujassam
ettirishini bilish;
- milliy mafkura qanday talablarga javob berishini tushunish;
- mustaqillik beqiyos ma’naviy imkoniyatlar ekanligini anglash;
- mamlakatimizning ichki va tashqi siyosati, iqtisodiy-ijtimoiy
yangilanish jarayonlarning manbai ma’naviyat ekanligini bilish;
- yurtimizdagi moddiy va ma’naviy jarayonlarning o‘zaro bog‘liq
holda rivojlanayotgani haqidagi ma’lumotlarni bilish;
- davlatimizning ijtimoiy himoya sohasidagi siyosatini anglash;
- oila sog‘lom ekan – jamiyat mustahkam, jamiyat mustahkam
ekan – mamlakat barqaror ekanligini bilish;
- mamlakatimizda nishonlanadigan bayramlarning ma’nviy
mohiyatini bilish;
- til – ma’naviyat ko‘zgusi ekanligini bilish.
Ko‘nikma:
- Milliy mafkura o‘zligimizni, muqaddas an’analarimizni anglash
tuyg‘ularini, xalqimizning ko‘p asrlar davomida shakllangan ezgu
orzularini, jamiyatimiz oldiga bugun qo‘yilgan oliy maqsad va vazifalarni
qamrab olishini anglash;
- milliy mafkuraning har qanday millatchilik va shunga o‘xshagan
unsurlardan xoli ekanligini anglash;
- milliy mafkuraning el yurtni buyuk maqsadlarni amalga oshirish
yo‘lidagi birlashuvining vositasi ekanligini anglash;
- milliy urf-odatlarimiz va ularning zamirida mujassam bo‘lgan mehr-
oqibat, insonni ulug‘lash, tinch va osoyishta hayot, do‘stlik va totuvlikni
qadrlash tushunchalarini anglash;
- insonning eng asosiy huquqlaridan biri – tinch yashash huquqini
davlat tomonidan ta’minlanayotganligini anglash;
- urushlar doimo taraqqiyotni orqaga surishini anglash;
- komil inson g‘oyasi va milliy g‘oyaning o‘zaro uyg‘unligini
tushunish;
- o‘tmishsiz kelajak, hamkorliksiz taraqqiyot bo‘lmasligini anglash;
- millatlararo totuvlik umumbashariy qadriyat ekanligini anglash;
- barcha dinlar ezgulik g‘oyalariga asoslanishini tushunish;
- inson qadri – ulug‘, xotirasi boqiy ekanligini anglash.
134
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
7
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Davlat ta’lim standartiga sharh
76543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
6543210987654321098765432121098765432109876543210987654321
Malaka:
- Urf odatlar va milliy qadriyatlarni hurmat qilish;
- o‘rgangan bilimlari asosida shaxsiy namuna ko‘rsatish;
- g‘oyaga qarshi g‘oya, fikrga qarshi fikr jaholatga qarshi ma’rifat
bilan kurashish;
- mavzular bo‘yicha bahs-munozaralarda faol ishtirok etish;
- darslikda berilgan savo


Use: 0.0688