• PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ...


  •   
  • FileName: JT49EDIS08.pdf [read-online]
    • Abstract: Tesis Sarjana. Jabatan. Pendidikan Teknik dan Vokasional, Fakulti Teknologi Kejuruteraan, Kolej Universiti ... ( atas talian) http://www.ctl.utm.my (11 Nov 2006). Vygotsky, L. S. 1978. Mind in Society . Cambridge, MA: Harvard University Press. ...

Download the ebook

PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 109
Jurnal Teknologi, 49(E) Dis. 2008: 109–127
© Universiti Teknologi Malaysia
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA
PELAJARAN ELEKTRONIK: SATU KAJIAN TINDAKAN DI
SEKOLAH MENENGAH TEKNIK
RAMLEE MUSTAPHA1 & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM2
Abstrak. Tujuan kajian tindakan ini ialah untuk mengenal pasti masalah yang dihadapi oleh
pelajar Kejuruteraan Elektrik dan Elektronik (PKEE) dalam topik transistor dan seterusnya melihat
sikap pelajar terhadap Pembelajaran Berasaskan Masalah (PBM). PBM dikatakan dapat membantu
meningkatkan kefahaman pelajar terhadap pembelajaran dan menjadikan proses pembelajaran
lebih bermakna kepada pelajar. Kajian tindakan ini menggunakan model Kemmis dan Mc Taggart
(1998). Teknik jigsaw juga digunakan pada gelung pertama dan kedua manakala teknik perbincangan
dalam kumpulan digunakan pada gelung ketiga. Kajian tindakan ini dilakukan secara kolaboratif
antara pengkaji dan guru PKEE serta 30 orang pelajar Tingkatan 5E3 di Sekolah Menengah Teknik
Bukit Piatu, Melaka yang dilaksanakan selama sembilan minggu. Pengumpulan data dilakukan
melalui penilaian rakan kumpulan, pemerhatian, ujian pencapaian pra dan pos, soal selidik untuk
mengukur sikap pelajar terhadap PBM. Statistik deskriptif seperti kekerapan, peratusan, min dan
sisihan piawai digunakan bagi menjawab persoalan kajian. Hasil kajian mendapati kemahiran
berkolaborasi pelajar meningkat di setiap gelung, pencapaian pelajar semakin baik dan sikap
pelajar positif terhadap PBM. Soalan terbuka mendapati aspek bekerjasama dan aspek penyelesaian
masalah paling diminati dalam PBM.
Kata kunci: Kajian tindakan; pembelajaran berasaskan masalah; teknik Jigsaw; kejuruteraan
elektrik dan elektronik; sekolah menengah teknik
Abstract. The purpose of this action research was to identify the problems faced by electrical
and electronic engineering students studying a difficult topic transistor. This study was also aimed
at examining students’ attitude towards Problem-based Learning (PBL). PBL is said to enhance
student’s understanding and make the learning more meaningful. This action research was based
on Kemmis and Mc Taggart (1998) model. Jigsaw technique was also used in the first and second
rounds of the study whereas the discussion technique was used in the third round. A random
sample of 30 Form 5E3 students at Sekolah Menengah Teknik Bukit Piatu, Melaka was selected.
The treatment was given for a duration of nine weeks. Data were obtained from peer assessment,
observation, and pre and post tests. Descriptive statistics used in this study include frequency,
mean, and standard deviation. The study found that the collaboration skill of students increases in
each round and their achievements also showed better results. Students’ attittude became more
positive with regard to PBL. In the open-ended questions, the study indicated that they liked
collaborative and problem solving elements.
Keywords: Action research; problem-based learning; Jigsaw technique; electrical and electronic
engineering; technical school
1&2
Jabatan Perkaedahan dan Amalan Pendidikan, Fakulti Pendidikan, Universiti Kebangsaan Malaysia,
43600 UKM Bangi, Selangor Darul Ehsan
110 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
1.0 PENGENALAN
Mata pelajaran Kejuruteraan Elektrik dan Elektronik (PKEE) adalah salah satu
daripada mata pelajaran elektif dalam program Kurikulum Bersepadu Sekolah
Menengah (KBSM) di peringkat menengah atas. Pelajar-pelajar yang dipilih ke aliran
ini adalah berdasarkan keputusan peperiksaan Penilaian Menengah Rendah (PMR).
Mata pelajaran ini dirancang untuk diajar dalam empat (4) waktu seminggu selama
empat puluh (40) minit bagi satu waktu. Jadual waktu untuk mata pelajaran ini
boleh disusun dalam blok empat waktu seminggu mengikut kesesuaian sekolah
kerana pembelajarannya melibatkan teori dan juga kerja amali (Kementerian
Pendidikan Malaysia, 2003).
Tujuan ditawarkan mata pelajaran ini di Sekolah Menengah Teknik, adalah untuk
mendedahkan pelajar yang meminati bidang ini kepada asas PKEE secara umum
supaya dapat memupuk dan memperkembangkan minat dan kecenderungan mereka
sebelum menceburi atau memilih bidang ini sebagai kerjaya atau pengkhususan di
peringkat lebih tinggi. Sukatan pelajaran PKEE yang digubal adalah bersesuaian
dengan tahap pengajian di peringkat Tingkatan 4 dan 5 yang mana wujud
kesinambungan pembelajaran dari peringkat menengah rendah, iaitu mata pelajaran
Kemahiran Hidup. Mata pelajaran ini juga ada hubung kait dengan mata pelajaran
Matematik dan Sains (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2001). Jika dilihat huraian
sukatan pelajaran PKEE, mata pelajaran Fizik mempunyai kaitan yang kuat dengan
subjek PKEE.
Kaedah pengajaran tradisional masih menjadi pilihan guru kerana faktor
kesuntukan masa dan terikat dengan sistem peperiksaan. Menurut Diaz dan Cartnal
(1999), ramai guru berpendapat kaedah pengajaran tradisional sesuai, kerana bilangan
pelajar yang ramai serta lebih berorientasikan peperiksaan daripada strategi
pembelajaran aktif. Pusat Perkembangan Kurikulum (2001) mengesan antara
kelemahan dalam proses pengajaran dan pembelajaran tradisional di sekolah ialah
kegagalan untuk membantu murid mencari perkaitan antara maklumat baru dengan
pengalaman sedia ada dan di antara dunia sekolah dengan kehidupan seharian.
Guru yang berkesan dapat menggunakan pelbagai strategi pembelajaran supaya
pengajarannya menjadi lebih menarik. Pada umumnya, strategi pengajaran yang
berpusatkan pelajar seperti perbincangan, sumbangsaran, main peranan, simulasi,
permainan dan penyelesaian masalah adalah lebih interaktif (Burden & Byrd, 1994).
Pemilihan strategi pengajaran yang sesuai untuk sesuatu pengajaran dipengaruhi
oleh perubahan zaman, kehendak masyarakat, persekitaran, budaya sekolah, situasi
pelajar juga guru yang mengaplikasikannya. Menurut Graaff dan Kolmos (2003),
dalam mempelbagaikan pengajaran supaya dapat memenuhi gaya pembelajaran
pelajar, pembelajaran berasaskan masalah (PBM) merupakan salah satu alternatif
daripada pembelajaran aktif.
Pembelajaran berasaskan masalah merupakan satu kaedah pembelajaran yang
menggunakan masalah sebenar yang relevan serta bermakna sebagai fokus dalam
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 111
proses pembelajaran. Ianya didapati sesuai digunakan bukan sahaja dalam
meningkatkan pengetahuan dan kemahiran pelajar tetapi juga mampu menyokong
kepada pembangunan kemahiran generik seperti kemahiran menyelesaikan masalah,
kemahiran bekerja dalam kumpulan, kemahiran berkomunikasi dan sebagainya
(Universiti Teknologi Malaysia, 2005). Hall (2006) menyatakan bahawa PBL adalah
teknik yang terbentuk daripada perkara-perkara tanpa sedar yang berlaku dalam
kehidupan seharian kita. Bagi Torp dan Sage (2002) pula, PBL berfokus kepada
pengalaman pembelajaran yang melibatkan mind-on dan hands-on yang disediakan
melalui penyiasatan dan keputusan daripada masalah yang sebenar. Dalam PBM,
para pelajar diberikan suatu masalah atau situasi sebenar dan dikehendaki
menyelesaikannya dengan mencari input-input daripada buku, jurnal, surat
khabar, risalah, internet dan organisasi-organisasi yang terlibat. Di sini, guru bertindak
sebagai pembimbing atau penggerak kepada penyelesaian yang dilakukan oleh para
pelajar.
2.0 PERNYATAAN MASALAH
Laporan Prestasi Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) 2003 (Lembaga Peperiksaan Malaysia,
2004) pula menyatakan bahawa keseluruhan prestasi calon adalah sederhana dalam
menjawab kertas 2 subjek PKEE. Kesilapan meringkaskan rumus menyebabkan
calon dalam kumpulan tinggi memberikan jawapan yang salah. Bagi calon kumpulan
sederhana, sebahagian sahaja menjawab mengikut kehendak soalan. Contohnya,
calon hanya menuliskan rumus sahaja bagi soalan pengiraan dan kesilapan juga
berlaku ketika menulis unit pada setiap jawapan. Manakala calon kumpulan rendah
pula, kebanyakan calon agak sukar memberikan jawapan mengikut skema
pemarkahan. Konsep, fakta dan huraian yang dikehendaki tidak ditulis dengan jelas
dan tersusun. Rajah yang dilakar salah, penerangan kendalian litar salah dan calon
hanya menuliskan rumus sahaja bagi soalan pengiraan. Bagi subjek PKEE kertas 1
pula, calon dalam kumpulan sederhana gagal menjawab dengan memuaskan bagi
soalan jenis pengiraan dan berstruktur. Ada antara calon yang mencuba meneka
jawapan terutama yang menghendaki pernyataan nama bahan atau komponen.
Manakala bagi calon kumpulan rendah pula, gagal menunjukkan kebolehan
menjawab soalan jenis aneka pilihan dan menyenarai bahan. Bagi soalan berstruktur,
kebanyakan calon gagal melakukan pengiraan dengan tepat serta melakarkan
gambar rajah yang salah. Terdapat juga sebilangan kecil calon yang tidak mencuba
untuk menjawab sama sekali. Jadual 1 menunjukkan hanya segelintir pelajar
sekolah menengah teknik yang memperolehi keputusan yang cemerlang (A1 dan
A2) dalam subjek PKEE. Analisis keputusan peperiksaan SPM subjek PKEE lima
tahun berturut-turut mendapati calon yang mendapat cemerlang didapati kurang
daripada 15%.
Bagi topik transistor pula, soalan ini bukanlah menjadi pilihan calon jika calon
diberi pilihan. Hanya calon yang benar-benar yakin dan berkemahiran sahaja yang
112 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
Jadual 1 Analisis pencapaian SPM subjek PKEE tahun 2001 hingga 2005
SPM A1 A2 B3 B4 C5 C6 D7 E8 G9 Bil Gred
Lulus Purata
2005 189 499 968 1110 1357 1284 865 309 79 6581 4.84
(2.84) (7.49) (14.53) (16.67) (20.38) (19.28) (12.99) (4.64) (1.19) 98.81%
2004 267 414 776 1003 973 719 554 121 43 4827 4.49
(5.48) (8.50) (15.93) (20.60) (19.98) (14.76) (11.38) (2.48) (0.88) 99.12%
2003 241 361 694 858 964 874 688 250 70 49309 4.80
(4.82) (7.22) (13.88) (17.16) (19.28) (17.58) (13.76) (5.00) (1.40) 8.60%
2002 183 408 734 967 1368 1239 1182 420 97 6501 5.13
(2.77) (6.18) (11.12) (14.66) (20.73) (18.78) (17.91) (6.37) (1.47) 98.53%
2001 170 200 368 510 592 662 680 368 115 3550 5.29
(4.64) (5.46) (10.04) (13.92) (16.15) (18.06) (18.55) (10.04) (3.14) 96.86%
Sumber: Jabatan Pendidikan Teknikal, Kementerian Pelajaran Malaysia (2006)
menjawab soalan mengenai transistor. Laporan Prestasi SPM 2003 untuk mata
pelajaran PKEE (Lembaga Peperiksaan Malaysia, 2004) menunjukkan tidak ramai
calon menjawab soalan transistor dan bagi segelintir yang memilih soalan transistor
tersebut, masih tidak dapat menggunakan formula dengan betul, tidak tahu
menukarkan nilai miliampiar kepada ampiar, menganggap Ic = Ie, menggunakan
rumus yang salah, tidak melabelkan garis beban yang dilakarkan, salah melabelkan
takat tepu, takat alihan dan sering berlaku kedudukan takat tepu dan takat alihan
bertukar tempat.
3.0 TUJUAN DAN OBJEKTIF KAJIAN
Tujuan kajian ini dilakukan untuk melihat pemahaman pelajar terhadap topik
transistor dalam subjek PKEE melalui kaedah PBM. Di samping itu, kajian ini
bertujuan untuk melihat sikap pelajar terhadap pembelajaran berasaskan masalah
serta persepsi pelajar terhadap fasilitator. Secara khasnya objektif kajian ini ialah
untuk:
(i) mengenal pasti punca-punca kesukaran pelajar dalam tajuk transistor bagi
subjek PKEE.
(ii) melihat sejauh mana pencapaian pelajar setelah menjalani proses PBM
dalam topik transistor bagi subjek PKEE.
(iii) melihat sejauh mana ahli-ahli kumpulan dalam PBM bekerja secara
koperatif bagi mencapai kemahiran berkolaborasi.
(iv) melihat sikap pelajar terhadap PBM dalam topik transistor bagi subjek
PKEE.
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 113
4.0 TINJAUAN LITERATUR
4.1 Pembelajaran Berasaskan Masalah
Pembelajaran Berasaskan Masalah (PBM) merupakan satu kaedah pembelajaran
yang menggunakan masalah sebenar yang relevan serta bermakna sebagai fokus
dalam proses pembelajaran (Universiti Teknologi Malaysia, 2005). Menurut Graaff
dan Kolmos (2003), konsep PBM bersandarkan kepada pelbagai teori seperti Teori
Kolb yang memperkenalkan teori pembelajaran berasaskan pengalaman dan Schon
yang memperkenalkan teori pembelajaran berdasarkan refleksi manakala Piaget,
Vygotsky, Lave dan Wenger pula memperkenalkan teori konstruktivisme dan teori
pembelajaran sosial. Bertitik tolak daripada teori-teori ini, maka konsep PBL dibentuk.
Dalam PBM, para pelajar diberikan suatu masalah atau situasi dan dikehendaki
menyelesaikannya dengan mencari input-input daripada buku, jurnal, surat khabar,
risalah, internet dan organisasi-organisasi yang terlibat. Di sini, guru bertindak sebagai
pembimbing atau fasilitator kepada para pelajar berkenaan.
Boud dan Felitti (Ousey, 2003) menyatakan bahawa PBM merupakan satu falsafah
baru dalam pengajaran dan pembelajaran. Hal ini bermaksud guru bukanlah satu-
satunya sumber ilmu atau rujukan oleh pelajar. Justeru, pelajar boleh mendapatkan
pengetahuan dan maklumat dari sumber-sumber lain. Menurutnya, PBM membantu
pelajar mencapai tahap pembelajaran yang spesifik untuk menjadikan mereka
berkebolehan dan berkemampuan. Contohnya, pelajar dapat menyesuaikan diri
dengan perubahan, dapat menyelesaikan masalah dengan pemikiran kritis dan kreatif
serta mencari sebab dan akibat mengenai sesuatu fenomena. Selain itu, pelajar juga
dapat mengenal pasti kekuatan dan kelemahan mereka serta dapat bekerjasama
secara berkesan dalam kumpulan. Rentetan itu, PBM dikatakan dapat membantu
meningkatkan pembelajaran mereka dengan lebih berkesan. Menurut Finley dan
Torp (Barrows, 1999), PBM juga merupakan satu sistem pengajaran dan pembelajaran
yang membina secara serentak antara strategi penyelesaian masalah dan asas bidang
pengetahuan serta kemahiran yang mana pelajar memainkan peranan yang aktif
dalam penyelesaian masalah. Biasanya, masalah yang dikemukakan adalah masalah
kurang berstruktur (ill-structured problems) yang diambil daripada masalah sebenar
dalam kehidupan.
PBM dapat melatih pelajar supaya lebih bertanggungjawab dan aktif terhadap
pembelajaran dan menjadikan mereka lebih berdikari. Dalam kata lain, guru hanyalah
sebagai faslitator atau pembimbing. Di sini, pelajar menyedari bahawa dalam PBM
mereka perlu aktif dalam memikirkan bagaimana untuk menyelesaikan masalah
serta tidak bergantung kepada guru untuk memberikan jawapan (Barrows, 1999).
Graaff dan Kolmos (2003) menyatakan PBL merupakan satu pendekatan pengajaran
dan pembelajaran yang mana masalah merupakan titik tolak kepada proses
pembelajaran. Selalunya, masalah yang dipilih mestilah berasaskan masalah sebenar
yang dihadapi dan disesuaikan dengan kriteria dan objektif pembelajaran guru.
114 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
Secara keseluruhannya, PBM boleh dikatakan satu falsafah, kurikulum atau
pendekatan yang dapat memperbaiki amalan guru dan pelajar apabila melaksanakan
proses pengajaran dan pembelajaran di dalam kelas. Dalam konsep PBM, para
pelajar didedahkan kepada suatu masalah, dikehendaki menyelidik, meneroka dan
mencari maklumat yang releven dengan permasalahan tersebut dan seterusnya
menyelesaikan masalah tersebut dengan pelbagai alternatif jawapan.
4.2 Prinsip dan Model Pembelajaran Berasaskan Masalah
Menurut Graaff dan Kolmos (2003), antara prinsip PBL termasuklah:
(i) PBL merupakan pendekatan pembelajaran yang mana masalah merupakan
titik tolak dalam proses pembelajaran.
(ii) Pembelajaran berpusatkan pelajar. Pelajar hanya diberi panduan untuk
menyelesaikan masalah yang diberikan oleh guru.
(iii) Guru harus kreatif dalam menghasilkan sesuatu masalah yang bersesuaian
dengan topik yang diajar.
(iv) Masalah berdasarkan situasi yang sebenar.
(v) Secara implisitnya, pelajar menggunakan minat dan pengalaman yang
ada pada mereka semasa proses P&P.
(vi) Aktiviti–aktiviti pembelajaran merupakan asas kepada proses dalam PBL.
(vii) Pelajar memahami secara mendalam tentang sesuatu topik.
(viii) Pembelajaran berasaskan kerjasama dalam kumpulan.
(ix) PBL merupakan proses pembelajaran aktif dan reflektif.
Menurut Wee (2004), terdapat pelbagai model untuk melaksanakan proses PBM.
Jadual 2 memaparkan contoh-contoh model proses PBM yang diguna pakai oleh
beberapa buah institusi pendidikan:
Jadual 2 Contoh model-model proses Pembelajaran Berasaskan Masalah
Institusi Proses PBL
Politeknik Temasek, 1. Menentukan kumpulan pembelajaran
Singapura 2. Mengenal pasti masalah
3. Menjana idea
4. Menghasilkan isu pembelajaran
5. Pembelajaran secara kendiri
6. Mensintesis dan mengaplikasikan pengetahuan
7. Refleksi dan maklum balas
Politeknik Republik, 1. Mempersembahkan masalah kurang berstruktur
Singapura 2. Percambahan pemikiran dan mengaktifkan pengetahuan lepas
3. Mengenal pasti apa yang diketahui dan telah diketahui
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 115
Jadual 2 (Sambungan)
Institusi Proses PBL
4. Fasilitator memandu pelajar kepada soalan penting dan objektif
pembelajaran. Kemudian, pelajar belajar secara kendiri
5. Berkongsi pembelajaran dengan ahli-ahli kumpulan
6. Kefahaman bersama terhadap pengetahuan digunakan untuk
merujuk semula kepada masalah. Menyelesaikan masalah
7. Melakukan refleksi
Sekolah Perubatan, 1. Memperkenalkan ahli kumpulan
Universiti Southern 2. Menetapkan persekitaran
Illinois, Amerika 3. Menetapkan objektif
Syarikat 4. Bertemu masalah
5. Mengenal pasti fakta
6. Menjana dan meneroka idea
7. Mengenal pasti isu pembelajaran
8. Mencadangkan pelan tindakan
9. Memberi tumpuan terhadap hasilan pembelajaran
10. Mengenal pasti sumber
11. Mengendalikan pembelajaran secara kendiri
12. Mengkritik sumber
13. Mentaksir masalah berdasarkan pengetahuan baru yang diperolehi
14. Menyelesaikan masalah
15. Mentaksir secara kendiri dan melalui rakan sebaya
Universiti Samford, 1. Pelajar berhadapan dengan masalah
Amerika Syarikat 2. Dalam kumpulan, pelajar menentukan pengetahuan lepas dan
mengenal pasti sifat masalah
3. Pelajar menimbulkan soalan apa yang tidak diketahui oleh mereka
4. Pelajar merangka tindakan untuk menyelesai masalah dan
mengenalpasti sumber yang diperlukan
5. Pelajar mula mengumpul maklumat untuk menyelesaikan
masalah
6. Fasilitator memandu dengan bertanya soalan
Sekolah Kejuruteraan 1. Meneroka masalah, menjana hipotesis dan mengenal pasti isu
Kimia, Universiti pembelajaran
McMaster, Kanada 2. Cuba menyelesaikan masalah berdasarkan apa yang pelajar
ketahui
3. Mengenal pasti kekurangan pengetahuan yang diperlukan
untuk menyelesaikan masalah
4. Menentukan keperluan pembelajaran utama, menetapkan
matlamat pembelajaran dan mengenal pasti sumber untuk
pembelajaran kendiri
5. Berkongsi pengetahuan dengan ahli kumpulan yang lain
6. Menggunakan pengetahuan untuk menyelesaikan masalah
7. Menyediakan maklum balas
116 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
Jadual 2 (Sambungan)
Institusi Proses PBL
Universiti Maastricht, 1. Mengenal pasti terminologi yang tidak diketahui dan konsep
Netherlands masalah
2. Mendefinisikan masalah
3. Menganalisis masalah, menghasilkan penjelasan dan mengaktifkan
pengetahuan lepas
4. Mengkritik cadangan penjelasan dan menghasilkan huraian tentang
proses yang terkandung dalam masalah
5. Merangka isu pembelajaran
6. Mengendalikan pembelajaran kendiri
7. Berkongsi dapatan dengan kumpulan bagi membentuk penjelasan
yang komprehensif
Universiti Newcastle, 1. Pelajar diberikan masalah
Australia 2. Memahami masalah melalui sumber dalam talian
3. Mengenal pasti masalah
4. Mengenal pasti isu pembelajaran
5. Mengendalikan pembelajaran kendiri
6. Mengaplikasikan pengetahuan dan menyerahkan laporan bertulis
7. Menghasilkan senarai semak penilaian kendiri dengan kriteria
kepada “apa”, “kenapa” dan “bagaimana” masalah diselesaikan.
Serahkan laporan
8. Fasilitator memberikan maklum balas
9. Pelajar menyerahkan semula berdasarkan maklum balas
Universiti Teknologi 1. Menganalisis masalah dengan menentukan respons awal terhadap
Queensland, Australia masalah, mengesahkan terminologi dan konsep, mendefinisikan
masalah dan mengesahkan skop masalah
2. Mengaktifkan pengetahuan lepas
3. Merangka objektif pembelajaran
4. Melakukan kajian terhadap objektif pembelajaran-pembelajaran
secara kendiri
5. Melapor semula-mensintesis dan menguji maklumat yang
diperolehi
6. Menganalisis isu tambahan
7. Mengulas semula, mensintesis dan menyimpulkan
Universiti Gimmer, 1. Dua kumpulan pelajar diberikan masalah yang sama
United Kingdom 2. Satu kumpulan bertindak sebagai jururunding dan satu lagi
diperlukan untuk menyelesaikan masalah
3. Satu kumpulan lagi bertindak sebagai klien dan menggunakan
kriteria untuk menilai isu masalah
4. Klien dan pakar runding menyediakan kritikan masing-masing
5. Pertemuan antara klien dengan pakar runding
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 117
Jadual 2 (Sambungan)
Institusi Proses PBL
Universiti Stanage, 1. Paparkan pelajar dengan masalah dunia sebenar
United Kingdom 2. Analisis masalah
(Diploma dalam Kerja 3. Mengenal pasti isu pembelajaran
Sosial) 4. Mengendalikan pembelajaran kendiri
5. Bertemu untuk membincangkan
6. Menyelesaikan masalah
Universiti Lembert, 1. Memperkenalkan PBL - Pelajar mempunyai jurnal pembelajaran
United Kingdom 2. Memberi tugasan kepada pelajar dengan panduan kursus yang
mengandungi rasional dengan isi kandungan kursus
3. Berurusan dengan masalah secara berkumpulan dan secara
individu
4. Membuat persembahan secara lisan dan menghantar laporan
5. Menyediakan penilaian secara kendiri dan melalui rakan sebaya
Sumber: Wee (2004)
Merujuk kepada Jadual 2, dapat disimpulkan di sini bahawa kebanyakan model
mempunyai rangka konseptual yang lebih kurang sama, iaitu memfokuskan kepada
masalah, kecuali PBM yang diamalkan di Politeknik Temasek Singapura, Sekolah
Perubatan Universiti Southern Illinois Amerika Syarikat, Universiti Gimmer United
Kingdom dan Universiti Lembert United Kingdom yang mana masing-masing
menumpukan kepada penentuan kumpulan pembelajaran dan memperkenalkan
PBL terlebih dahulu sebelum menyatakan permasalahan.
5.0 KAJIAN TINDAKAN
Mc Niff (1988) mendefinisikan kajian tindakan ini sebagai satu pendekatan untuk
memperbaiki atau meningkatkan pendidikan melalui perubahan yang menggalakkan
guru-guru menjadi lebih sedar tentang amalan-amalan mereka sendiri serta kritis
terhadap amalan-amalan tersebut dan bersedia untuk mengubah amalan-amalan
yang kurang berkesan. Lomax (1994) pula menegaskan konsep yang sama dengan
McNiff apabila beliau menegaskan bahawa kajian tindakan adalah penyelidikan
pendidikan (educational research) dan ia berbeza dengan penyelidikan dalam
pendidikan (research in education) kerana yang menyelidik itu adalah guru sendiri
yang ingin memperkembangkan dirinya serta profesionnya. Lomax juga menegaskan
bahawa kajian tindakan adalah dasar yang penting untuk inovasi pendidikan sebab
kajian tindakan merupakan kaedah yang membolehkan guru melakukan inovasi
dan perubahan dalam pendidikan. Pendek kata, kajian tindakan adalah satu kajian
terhadap situasi sosial yang melibatkan guru sebagai penyelidik dengan niat untuk
memperbaiki kualiti amalan guru. Dalam usaha menyelidik, guru melakukan inovasi
118 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
dan perubahan secara refleksi dan inkuiri. Dalam kajian ini model Kemmis dan
Mc Taggart (1998) dipilih. Rasional model ini dipilih kerana model ini antara model
yang paling ringkas dan merupakan satu bentuk inkuri refleksi kendiri yang dilakukan
secara kolektif bagi meningkatkan kerasionalan di samping meningkatkan amalan-
amalam dalam pendidikan (Zailah Zainuddin, 2005).
6.0 KERANGKA KONSEPTUAL
Kerangka konseptual kajian dalam Rajah 1 dibentuk berasaskan model PBL yang
dibangunkan oleh Wee dan Kek (2002) serta model kajian tindakan oleh Kemmis
dan Mc Taggart (1998). Kerangka konseptual kajian ini bermula dengan masalah
pelajar dalam menguasai topik transistor. Bagi mengenal pasti masalah yang dihadapi
pelajar dalam topik transistor, ujian pencapaian pra dilaksanakan untuk mengesan
kefahaman pelajar. Melalui kaedah PBM, refleksi dilakukan untuk pembentukan
enam kumpulan kecil yang heterogen (berdasarkan pencapaian ujian pra dan gender)
di gelung pertama kajian tindakan. Merancang untuk menjalani sesi pembelajaran
berasaskan masalah sekurang-kurangnya tiga minggu dalam satu gelung dengan
menggunakan modul yang dibina. Bertindak dengan melaksanakan sesi pembelajaran
berasaskan masalah dan pelajar menduduki ujian pos 1 setelah tiga minggu sekurang-
kurangnya dalam proses tersebut. Memerhati dan menganalisis data terhadap
pelaksanaan yang dilakukan dan kembali semula melakukan refleksi terhadap langkah
yang telah diambil terhadap pembelajaran berasaskan masalah di gelung pertama
(seperti melihat prestasi pelajar dalam ujian pencapaian transistor, kolaborasi pelajar,
pemerhatian terhadap kompetensi dan interaksi pelajar serta modul yang dihasilkan)
bagi membolehkan dibuat penambahbaikkan di gelung yang berikutnya.
Penilaian semula untuk gelung yang kedua, dimulai dengan proses pembentukan
enam kumpulan kecil yang heterogen dan urutan proses berlaku sebagaimana yang
telah dinyatakan. Apabila pencapaian pelajar dalam topik transistor telah mencapai
tahap tepu dari segi min pencapaian atau kajian telah melalui gelung yang ketiga
maka kajian ini akan diberhentikan dan seterusnya sikap pelajar akan dilihat melalui
soal selidik yang disediakan. Kaedah pembelajaran berasaskan masalah dianggap
mempengaruhi sikap pelajar terhadap penyelesaian masalah, sikap pelajar terhadap
PBM dan seterusnya mempengaruhi pencapaian pelajar dalam transistor bagi subjek
PKEE. Pemboleh ubah bersandar dalam kajian ini adalah sikap pelajar terhadap
penyelesaian masalah, sikap pelajar terhadap PBM, pencapaian pelajar, pandangan
pelajar terhadap fasilitator dan PBM manakala pemboleh ubah bebas pula ialah
kaedah PBM. Kaedah pembelajaran berasaskan masalah yang mengandungi elemen
pembelajaran kolaboratif ini menggalakkan kemahiran komunikasi pelajar-pelajar
dan kerja berkumpulan juga dapat menambahkan kemahiran pembelajaran pelajar-
pelajar. Pembelajaran kolaboratif menggalakkan pelajar berbincang dan
mengintegrasi idea baru dengan idea lama supaya pelajar dapat mempelajari sesuatu
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 119
Masalah penguasaan
pelajar dalam PKEE
Pencapaian ujian
sikap pelajar terhadap
pra pelajar dalam
penyelesaian masalah
PKEE
GELUNG PERTAMA
Model PBM
Kemahiran
penyelesaian Kerjasama
masalah MASALAH SITUASI
SEBENAR SEBAGAI
KURIKULUM
Pelajar guru
sebagai sebagai
penyelesai penggerak/
masalah fasilitator
Kemahiran
Integrasi Kemahiran hubungan antara pencapaian dengan
pengetahuan Pembelajaran sikap terhadap penyelesaian masalah
kendiri
sikap pelajar terhadap
penyelesaian masalah
MEREFLEK PENCAPAIAN
Muhasabah/mereflek diri PELAJAR
bagi melihat kekuatan dan TEPU
kelemahan p&p, diri
sendiri & dapatan Ujian
pandangan pelajar
MEMERHATI MERANCANG terhadap fasilitator
Mengumpul dan Merancang tindakan/ dan PBM
GELUNG 1
menganalisis data bagi intervensi/bagi mengatasi
UJIAN POS 1
menilai keberkesanan masalah dikenal pasti
tindakan Ujian Pos 1 berdasarkan Ujian Pra sikap pelajar
terhadap PBM
BERTINDAK
Melaksanakan tindakan (PBM)
bagi mengatasi masalah
dikenal pasti berdasarkan
Ujian Pra
GELUNG KEDUA
Rajah 1 Kerangka konseptual kajian
120 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
idea secara mendalam melalui ekploitasi konsep dan pengetahuan lama pelajar
yang lain (Khoo Yin Yin & Zakaria Kassim, 2005).
7.0 METODOLOGI KAJIAN
7.1 Reka Bentuk Kajian
Kajian ini menggunakan reka bentuk kajian tindakan bagi melihat perubahan
pencapaian pelajar dalam topik transistor bagi subjek PKEE melalui Pembelajaran
Berasaskan Masalah. Pemerhatian dan temu bual digunakan kerana dalam proses
pengumpulan data semasa melakukan kajian tindakan di setiap gelung memerlukan
kedua kaedah tersebut bagi mendapatkan maklumat agar pembaikan dapat dilakukan
di gelung yang berikutnya. Proses menjalankan setiap gelung bagi kajian tindakan
adalah mengikut Model Kemmis dan Mc Taggart (1998). Menurut model ini, kajian
tindakan bergerak dalam satu kitaran yang berterusan melibatkan empat peringkat
atau langkah, iaitu:
Peringkat I : Mereflek
Peringkat II : Merancang
Peringkat III : Bertindak
Peringkat IV : Memerhati
7.2 Peserta Kajian
Peserta kajian ini terdiri daripada pelajar-pelajar Tingkatan 5E3 berjumlah 30 orang,
21 pelajar lelaki dan 9 pelajar perempuan. Menurut Lomax (1994), kajian tindakan
yang dilakukan oleh guru-guru bukanlah bertujuan untuk membuat generalisasi
melainkan untuk menyelesaikan masalah yang dihadapi oleh guru-guru berkaitan.
Rasional kelas 5E3 ini dipilih kerana menurut ketua panitia PKEE, pencapaian mereka
dalam Ujian Berkala 1 yang tidak memberangsangkan sedangkan keaktifan pelajar-
pelajar di kelas ini serta pencapaian yang baik ketika di tingkatan 4 mengatasi dua
kelas yang lain.
7.3 Instrumen Kajian
Menurut Mohd. Majid Konting (2004), instrumen kajian adalah penting bagi
mencapai objektif sesuatu kajian dan ia juga merupakan alat ukur yang digunakan
untuk mengukur pemboleh ubah yang dikaji. Menurutnya lagi, alat ukur yang baik
akan mengukur dengan tepat sesuatu pemboleh ubah yang hendak diukur. Dalam
kajian ini, instrumen kajian yang digunakan ialah penilaian rakan kumpulan,
pemerhatian interaksi pelajar, temu bual tidak berstruktur, ujian pencapaian pra
dan pos topik transistor bagi subjek PKEE, soal selidik sikap pelajar terhadap
PEMBELAJARAN BERASASKAN MASALAH BAGI MATA PELAJARAN ELEKTRONIK 121
pembelajaran berasaskan masalah, soal selidik pandangan pelajar terhadap fasilitator
dan pembelajaran berasaskan masalah dan soal selidik sikap terhadap penyelesaian
masalah.
8.0 DAPATAN KAJIAN
Kajian tindakan ini telah dijalankan di Sekolah Menengah Teknik Bukit Piatu, Melaka
selama sembilan minggu, iaitu 36 waktu sesi pengajaran dalam masa 80 minit bagi
satu pertemuan. Tujuan kajian ini dilakukan untuk melihat pemahaman pelajar
terhadap topik transistor dalam subjek PKEE melalui kaedah PBM. Di samping itu,
kajian ini bertujuan untuk melihat sikap pelajar terhadap pembelajaran berasaskan
masalah serta persepsi pelajar terhadap fasilitator. Kajian tindakan ini telah mencapai
tahap tepu pada gelung yang ketiga dari segi min skor pencapaian.
8.1 Profil Subjek Kajian
Daripada 30 orang pelajar 5E3 yang dipilih sebagai subjek kajian, 21 orang (70%)
adalah pelajar lelaki dan 9 orang (30%) adalah pelajar perempuan. Seramai 16 orang
(8 lelaki dan 8 perempuan) atau 53% dari peserta kajian tinggal di asrama sekolah.
Dapatan Kajian 1: Punca-punca kesukaran pelajar untuk
menguasai topik transistor bagi subjek PKEE
Dapatan ujian pra menunjukkan punca-punca kesukaran pelajar dalam menguasai
topik transistor bagi sunjek PKEE mungkin disebabkan pelajar tidak memahami
rumus sama ada litar pincang arus tetap atau litar pembahagi voltan; tidak ingat
rumus; tidak dapat mengaplikasikan rumus dengan soalan; tidak menguasai konsep;
tidak tahu menggunakan maklumat daripada garis beban AT; tidak dapat menguasai
soalan aplikasi; pengetahuan mengenai tajuk ini amat terbatas; keliru dengan nilai
dan simbul mikroampiar (µ), miliampiar (m) serta salah dalam menukarkan nilai
miliampiar kepada ampiar; penyelesaian matematik yang salah dan nilai β dianggap
IC dan sering mengaggap IC = Ie. Dapatan ini selari dengan Laporan Prestasi SPM
2003 bagi topik transistor yang dikeluarkan oleh Lembaga Peperiksaan Malaysia
(2004) yang menyatakan bahawa sebahagian besar calon tidak ingat rumus, tidak
dapat menggunakan formula dengan betul, tidak tahu menukarkan nilai miliampiar
kepada ampiar, anggapan IC = Ie tidak boleh dibuat untuk soalan yang diberi pada
tahun tersebut, calon menggunakan rumus yang salah, calon tidak melabelkan garis
beban yang dilakarkan dan sering berlaku kedudukan takat tepu dan takat alihan
berubah tempat.
Merujuk kepada analisis yang dibuat oleh pelajar melalui catatan peribadi
menunjukkan punca-punca kesukaran pelajar dalam menguasai topik transistor
mengikut kekerapan yang paling tinggi, iaitu (a) tidak memahami rumus, (b) guru
mengajar terlalu laju, (c) sukar menghafal rumus, (d) sesi pengajaran kurang
122 RAMLEE MUSTAPHA & ZAHARATUL LAILI ABDUL RAHIM
berkomunikasi dan interaksi, (e) susah hendak memahami topik transistor (f ) tidak
faham hendak selesaikan masalah (g) kurang latihan dan tidak membuat latihan.
Dapatan ini ada sedikit persamaan dengan kajian Al Mukmin Hj Al Kanta (2003)
mengenai kesukaran pelajar dalam memahami proses pembahagian yang berlaku
dalam sel (mitosis dan meiosis). Senin bin Khamis (2004) pula mengkaji tentang
punca kesukaran pelajar untuk menguasai fakta sains dalam bahasa Inggeris
mendapati sikap pelajar yang tidak suka membaca buku atau membuat rujukan
sebelum pengajaran bermula menjadi punca pencapaian rendah dalam subjek
tersebut.
Dapatan Kajian 2: Pencapaian pelajar setelah menjalani proses
pembelajaran berasaskan masalah dalam tajuk transistor bagi
subjek PKEE
Sebelum mengikuti proses PBL didapati pencapaian pelajar bagi ujian pra ialah
sebanyak 19% dengan gred purata 8.93. Setelah mengikuti proses pembelajaran
PBL didapati pada gelung pertama, ujian pos 1 menunjukkan markah purata 34%
dengan gred purata 7.67 manakala bagi gelung kedua pula ujian pos menunjukkan
markah purata sebanyak 64% dengan gred purata 4.20 dan bagi gelung ketiga markah
purata ialah 62% dengan gred purata 4.37. Dapatan ini menunjukkan terdapat
peningkatan yang agak ketara pencapaian pelajar daripada ujian pra dengan gelung
pertama, gelung kedua dan gelung ketiga. Dapatan ini juga menunjukkan terdapat
peningkatan pencapaian pelajar setelah mengikuti pembelajaran berasaskan masalah
melalui kajian tindakan. Walaupun markah purata menurun 2% dan gred purata
menurun sebanyak 0.17 pada gelung ketiga tetapi bilangan pelajar yang mendapat
gred A meningkat sebanyak 50% pada gelung ketiga berbanding 40% pada gelung
kedua. Dapatan ini mengatasi tiga keputusan SPM bagi subjek PKEE yang terdahulu,
iaitu SPM 2005 dengan gred purata 4.84, SPM 2004 dengan gred purata 4.49 dan
SPM 2003 dengan gred purata 4.85. Dapatan ini menyokong kajian Farah Nini
Dusuki (2005) yang mendapati apabila PBM dilaksanakan bilangan pelajar mendapat
A meningkat dan ia meningkatkan pencapaian pelajar dari C kepada B bagi pelajar
fakulti undang-undang.
Jika dilihat analisis pencapaian daripada kertas jawapan pelajar, terdapat
peningkatan penguasaan pelajar dalam topik transistor apabila bilangan pelajar
melakukan kesalahan berkurangan di antara gelung pertama, gelung ked


Use: 0.0182