• 25 Tanong at Sagot


  •   
  • FileName: 9241545690_tag.pdf [read-online]
    • Abstract: Sa papel at responsibilidad ng pamahalaan, kasama dito ang malaking pag-asa sa mga ... gan na ang mga pamahalaan ay respon- sable sa pagsiguro na tumatalima ...

Download the ebook

25
Tanong
at
Sagot
hinggil sa
Kalusugan
at
Karapatang
Pantao
Health & Human Rights
Publication Series
Issue No. 1, July 2002 World Health Organization
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
Acknowledgements:
25 Questions and Answers on Health and Human Rights was made
possible by support from the Government of Norway and was
written by Helena Nygren-Krug, Health and Human Rights Focal
Point, WHO, through a process of wide-ranging consultations. In
particular, substantive guidance was provided by Andrew Cassels,
Andrew Clapham, Sofia Gruskin and Daniel Tarantola. Jenny Cook
should also be acknowledged for background research, input and
support. Additionally, input was provided by Robert Beaglehole, Gian
Luca Burci, Nick Drager, Nathalie Drew, Alison Lakin, Debra Lipson,
Craig Mokhiber, Bill Pigott, Geneviève Pinet, Nicole Valentine, Javier
Velasquez, Simon Walker, and Dan Wikler. Finally, Catherine Browne,
Annette Peters, Dorine Da re-van der Wal and Daryl Somma are thanked
for their support.
Nagpapasalamat ang Medical Action Group sa mga sumusunod: sa
World Health Organization (WHO) sa pagbibigay ng pahintulot sa
pagsasalin at paglilimbag at sa tulong pinansyal, pinapasalamatan din
sina Dr. Benito E. Molino at G. Pepito Santiago bilang mga tagasalin sa
Filipino at Bisaya. Sa aming pangunahing editor si Dr. Aurora A. Parong
at mga tumulong sa teknikalidad na sina Kris , Earl Pareno,
Luis B. Gorgonio, Mercidita de Joya, Amarylis Ng-Abcede DMD, Rolly de
los Santos R.N.
Mga paalala sa paggamit ng libro:
May mga salita o lengwahe na maaring di naayon sa direktang pagsasalin tulad ng “resources”
ay ginawang “risorsis”. Ito ay sa kadahilanang para sa higit na pag-unawa ang layunin kaysa
sa mas mahusay na pagsasalin.
Mayroon ding mga salita na nakasulat sa italics para pa rin sa higit na pag-unawa ng mga
mambabasa.
WHO Library Cataloguing-in-Publication Data
Questions and answers on health and human rights.
(Health and human rights publication series)
1.Human rights - 2. Public health - 3.Health policy - 4.International law - 5.Guidelines - I. World Health Organization - II. Series
ISBN 92 4 154569 0 (NLM classification: WA 30)
ISSN 1684-1700
© World Health Organization, 2002
All rights reserved. Publications of the World Health Organization can be obtained from Marketing and Dissemination,
World Health Organization, 20 Avenue Appia, 1211 Geneva 27, Switzerland (tel: +41 22 791 2476; fax: +41 22 791 4857;
email: [email protected]). Requests for permission to reproduce or translate WHO publications - whether for sale or for
non-commercial distribution - should be addressed to Publications, at the above address (fax: +41 22 791 4806; email:
[email protected]).
The designations employed and the presentation of the material in this publication do not imply the expression of any
opinion whatsoever on the part of the World Health Organization concerning the legal status of any country, territory, city
or area or of its authorities, or concerning the delimitation of its frontiers or boundaries. Dotted lines on maps represent
approximate border lines for which there may not yet be full agreement.
The mention of specific companies or of certain manufacturers’ products does not imply that they are endorsed or recom-
mended by the World Health Organization in preference to others of a similar nature that are not mentioned. Errors and
omissions excepted, the names of proprietary products are distinguished by initial capital letters.
The World Health Organization does not warrant that the information contained in this publication is complete and correct
and shall not be liable for any damages incurred as a result of its use.
Typeset and printed in France. Cover photo: WHO/PAHO - Designer: François Jarriau/Kaolis.
25 Tanong
at Sagot
hinggil sa
Kalusugan at
Karapatang
Pantao
World Health Organization
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
“It is my aspiration that health will finally
be seen not as a blessing to be wished for,
but as a human right to be fought for.”
United Nations Secretary General, Kofi Annan
“Ito ang aking aspirasyon, na ang kalusugan sa wakas ay hindi
tinitignan na biyaya na pinapangarap, kundi isang karapatang
pantao na ipinaglalaban.”
Nagkakaisang Bansa, Pangkalahatang Kalihim, Kofi Annan
2
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
Pambungad
ng pagtatamasa ng pinakamataas na matatamong pamantayan
A sa kalusugan bilang pangunahing karapatan ng bawa’t tao ay
nakapaloob sa Saligang Batas ng Pandaigdigang Organisasyon
sa Kalusugan (World Health Organization o WHO) mahigit 50 taon
na ang nakakaraan. Sa ating pang-araw-araw na gawain, sinisikap ng
Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan na ang karapatang ito ay
matamasa ng bawa’t isa, na may partikular na pagbibigay pansin sa
pinakamahihirap at sa mga nasa bulnerableng kalagayan.
Ang diskurso sa karapatang pantao ay nagbibigay sa atin ng ba-
langkas na nakakapagbigay ng inspirasyon at makabuluhang giya
para sa pag-aanalisa at pagkilos. Ang mekanismo sa karapatang
pantao ng mga Nagkakaisang Bansa (United Nations) ay nagbibigay
ng mga mahahalagang daan tungo sa papalaking pananagutan sa
kalusugan.
Ang pagbibigay pansin sa karapatang pantao ay lumalawak sa bu-
ong daigdig. Ang Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan ay
aktibong nagsisikap upang mapataas ang kanyang pang-unawa sa
karapatang pantao kaugnay ng kalusugan. Kami ay natututo mula
sa ibang ahensya ng mga Nagkakaisang Bansa, sa pandaigdigang
komunidad at iba pang may kinalaman dito.
Ito ang konteksto na nilunsad ng WHO ang Serye ng Publikasyon
Hinggil sa Kalusugan at Karapatang Pantao. Pinili namin ang 25
Tanong at Sagot (T at S) bilang una sa serye, nagmumungkahi ng
mga kasagutan sa mga susing katanungan na nagbabantay sa ug-
nayan ng iba’t-ibang aspeto ng kalusugan at karapatang pantao.
Umaasa ako na itong T at S ay magbibigay giya sa malawak na
mamamayan na interesado sa ugnayan ng kalusugan at karapatang
pantao.
Gro Harlem Brundtland
Geneva
Hulyo 2002
© WHO
3
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
Foreword
ng karapatan sa kalusugan ay isang pundamental at mahala-
A gang sangkap sa pagtamasa ng karapatan sa buhay at karapa-
tan sa pag-unlad. Ito’y mahigpit na nakaugnay at di-mahihiwa-
lay sa iba pang karapatan ng tao. Ang pagtaguyod sa karapatan sa
kalusugan ay nangangahulugan ng pagrespeto’t proteksyon sa ibang
pulitikal, sibil, pang-ekonomiko’t sosyal na karapatan ng mamama-
yan. Kasama na rito ang kalayaan sa tortyur, kalayaan sa pagkilos,
karapatan sa sapat na pagkain at malinis na tubig, ligtas at malusog
na kapaligiran, disenteng pabahay, trabaho at makatarungang pasa-
hod, at edukasyon.
Ang isang lipunang may mataas na pagpapahalaga sa karapatan sa
kalusugan ay isang lipunang may pagkilala’t pagtaguyod sa buhay
at dignidad ng tao. At yayamang ang pagsulong ng dignidad ng tao
ang layunin ng pag-unlad, marapat lamang na may sentral na lugar
at priyoridad ang karapatan sa kalusugan sa anumang programa sa
pag-unlad ng isang bansa.
Bilang pagkilala ng Medical Action Group, Inc. (MAG) sa papel at
relasyon ng kalusugan at karapatang pantao sa pag-unlad ng lipu-
nan, at bilang bahagi ng program ng organisasyong makaambag sa
pagpapataas ng antas ng kaalaman ng mamamayan sa karapatan sa
kalusugan, minarapat nitong isalin sa dalawang pangunahing wika,
Filipino at Cebuano, ang 25 Questions & Answers on Health & Human
Rights ng World Health Organization (WHO).
Ang publikasyong ito ay kontribusyon ng MAG sa popularisasyon
ng mga konsepto’t prinsipyo ng kalusugan at karapatang pantao.
Naniniwala kaming ang publikasyong ito’y isang makabuluhang ba-
basahing makakatulong sa mamamayang mapalawak at mapalalim
ang kanilang pag-unawa sa relasyon ng karapatang pantao’t kalusu-
gan. Inaasahan naming magamit ang publikasyong ito bilang gabay
ng mamamayan sa pagsulong sa kanilang mga karapatang pantao,
partikular ng karapatan sa kalusugan.
(Sgd.) Dr. Nymia Pimentel Simbulan
Chairperson of the Board
April 2004
4
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
Nilalaman
Mga Daglat at Akronim 6
Seksyon 1: Kalakaran (norms) at Pamantayan (standard)
hinggil sa Kalusugan at Karapatang Pantao 7
T.1 Ano ang karapatang pantao? 7
T.2 Paano napaloob sa mga internasyonal na batas ang karapatang pantao? 8
T.3 Ano ang ugnayan ng kalusugan at karapatang pantao? 8
T.4 Ano ang kahulugan ng “karapatan sa kalusugan”? 10
T.5 Paano naiuugnay ang prinsipyong kawalan ng diskriminasyon sa kalusugan? 12
T.6 Anu-ano ang mga internasyonal na instrumento ng karapatang pantao
ang nagsasaad ng mga komitment ng mga pamahalaan? 13
T.7 Anu-ano ang mga internasyonal na mekanismong pangsubaybay (monitoring)
para sa karapatang pantao? 14
T. 8 Paano mapapanagot ang mga mahihirap na bansa na may limitasyon sa risorses
sa magkaparehong pamantayan ng karapatang pantao na ginagamit ng mga mayayamang bansa? 15
T.9 Sa ilalim ng batas sa karapatang pantao, mayroon bang obligasyong
internasyonal na kooperasyon? 16
T.10 Anu-ano ang mga obligasyon ng pamahalaan sa karapatang pantao na may kaugnayan
sa iba pang mga kumikilos (actors) sa lipunan? 17
Seksyon 2: Integrasyon ng Karapatang Pantao sa Kalusugan 18
T.11 Ano ang ibig sabihin ng pamamaraang nakabatay sa karapatan hinggil sa kalusugan? 18
T.12 Ano ang dagdag na halaga ng karapatang pantao sa pampublikong kalusugan? 20
T.13 Ano ang mangyayari kung ang pagbibigay ng proteksyon sa pampublikong kalusugan
ay mangangahulugan ng paglimita sa ilang karapatang pantao? 21
T.14 Ano ang maaaring implikasyon ng karapatang pantao sa impormasyong pangkalusugan
na nakabatay sa ebidensya? 22
T.15 Paano makakasuporta ang karapatang pantao sa gawaing pagpapalakas
sa mga sistema ng kalusugan? 23
T.16 Ano ang relasyon ng paggawa ng batas sa kalusugan at batas sa karapatang pantao? 23
T.17 Paano magagamit ang karapatang pantao sa pagsusuri ng kalagayan ng kalusugan sa mga bansa? 24
Seksyon 3: Kalusugan at Karapatang Pantao sa mas Malawak na Konteksto 25
T.18 Paano ang relasyon ng etika sa karapatang pantao? 25
T.19 Ano ang relasyon ng mga prinsipyo ng karapatang pantao sa ekwiti (equity)? 25
T.20 Paano magagamit ang mga prinsipyo ng kalusugan at karapatang pantao
sa pagbabawas ng kahirapan? 26
T.21 Paano naaapektuhan ng globalisasyon ang pagtataguyod at pagtatanggol sa karapatang pantao? 27
T.22 Paano naiimpluwensyahan ng batas sa karapatang pantao ang batas ng internasyonal na kalakal? 28
T.23 Ano ang ibig sabihin ng pamamaraang nakabatay sa karapatan hinggil sa kaunlaran? 29
T.24 Paano nakakaapekto ang batas sa karapatang pantao, batas sa mga refugee,
at humanitarian law sa pagbibigay ng tulong pangkalusugan? 30
T.25 Paano ang ugnayan ng karapatang pantao sa gawaing pagpapaunlad ng kalusugan sa mga bansa? 32
Annex I: Mga Ligal na Instrumento 33
Annex II: Istrukturang Pang-organisasyon sa Karapatang Pantao ng Nagkakaisang Bansa 36
5
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
Mga Daglat at Akronim
ACC Administrative Committee on Coordination
(Komiteng Tagapangasiwa sa Koordinasyon)
CAT Convention against Torture and Other Cruel, Inhuman
or Degrading Treatment or Punishment (1984)
(Kumbensyon Laban sa Tortyur at iba pang Malupit,
Di Makatao o Nakalalait na Pagtrato o Parusa)
CCA Common Country Assessment (Pangkalahatang Pagtatasa ng Bansa)
CCPOQ Consultative Committee on Programme and Operational Questions
(Komiteng Konsultatibo Hinggil sa Programa at Mga Katanungan Hinggil sa Operasyon)
CDF Comprehensive Development Framework
(Komprehensibong Balangkas Hinggil sa Kaunlaran)
CEDAW Convention on the Elimination of All Forms
of Discrimination Against Women (1979)
(Kumbensyon sa Eliminasyon ng Lahat ng Porma
ng Diskriminasyon Laban sa Kababaihan)
CERD International Convention on the Elimination
of All Forms of Racial Discrimination (1963)
(Internasyonal na Kumbensyon sa Eliminasyon
ng Lahat ng Porma ng Diskriminasyon dahil sa Lahi)
CRC Convention on the Rights of the Child (1989)
(Kumbensyon sa Karapatan ng Mga Bata)
ECOSOC Economic and Social Council (Konseho Pang-ekonomiko at Panlipunan)
IACHR Inter-American Commission on Human Rights
(Komisyong Inter-Amerikano para sa Karapatang Pantao)
ICCPR International Convention on Civil and Political Rights (1966)
and its two Protocols (1966 and 1989)
(Internasyonal na Kumbensyon sa Karapatang Sibil at Pulitikal
at ang Dalawang Protokol nito)
ICESCR International Convention on Economic Social and Cultural Rights (1966)
(Internasyonal na Kumbensyon sa Pangkabuhayan, Panlipunan
at Pangkulturang Karapatan)
ILO International Labor Organization (Internasyonal na Organisasyon sa Paggawa)
IMF International Monetary Fund (Internasyonal na Pondo sa Pananalapi)
NGO Non-Governmental Organization (Di-Pampamahalaang Organisasyon)
OHCHR Office of the High Commissioner on Human Rights
(Opisina ng Mataas na Komisyoner Para sa Karapatang Pantao)
PAHO Pan American Health Organization
(Organisasyong Pan-Amerikano para sa Kalusugan)
PRSP Poverty Reduction Strategy Paper
(Dokumento hinggil sa Stratehiya sa Pagbabawas ng Kahirapan)
UN United Nations (Nagkakaisang Bansa)
TRIPS Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights
(Mga Aspeto ng Intellectual Property Rights na may relasyon sa Kalakal)
UDHR Universal Declaration on Human Rights
(Unibersal na Deklarasyon ukol sa Karapatang Pantao)
UNDP United Nations Development Programme
(Programang Pangkaunlaran ng Nagkakaisang Bansa)
UNDAF United Nations Development Assistance Framework
(Balangkas ng Tulong Pangkaunlaran ng Nagkakaisang Bansa)
UNGASS United Nations General Assembly Special Session
(Ispesyal na Sesyon ng Pangkalahatang Asembliya ng Nagkakaisang Bansa)
UNICEF United Nations Children Fund (Pondo Para sa Kabataan ng Nagkakaisang Bansa)
WANAHR World Alliance for Nutrition and Human Rights
(Pandaigdigang Alyansa Para sa Nutrisyon at Karapatang Pantao)
WHO World Health Organization (Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan)
WTO World Trade Organization (Pandaigdigang Organisasyon sa Kalakal)
6
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
Seksyon 1:
Mga Kalakaran
(Norms) at
Pamantayan
(Standards)
sa Kalusugan
at Karapatang
©WHO/PAHO
Pantao “Ang lahat ng karapatang pantao ay
para sa lahat, hindi nahahati, nakaba-
tay sa isa’t isa at magkakaugnay. Dapat
tratuhin ng internasyonal na komu-
nidad ang karapatang pantao sa buong
T.1 ANO ANG daigdig sa patas at parehas na paraan,
KARAPATANG PANTAO? sa parehong antas at diin. Samantalang
isinasa-isip ang kahalagahan ng pam-
bansa at pangrehiyong pagkaka-iba at
KARAPATANG PANTAO(1) iba’t ibang pinagmulang kasaysayan,
• Ginagarantiyahan ng pamantayang kultura at relihiyon, tungkulin ng
(1) Administrative pang-internasyonal; bawa’t estado, anupaman ang kanilang
Committee on
Coordination (ACC); The
• Pinapangalagaan ng mga batas; sistemang pampulitika, pang-ekonomi-
United Nations System and
Human Rights: Guidelines
• Nakatutok sa dignidad ng tao; ya at pangkultura, na itaguyod at pro-
and Information for the • Pinapangalagaan ang indibidwal teksiyonan ang lahat ng karapatang
Resident Coordinator
System; approved on at mga grupo; pantao at mga batayang kalayaan.”
behalf of the ACC by the
Consultative Committee • Pinapanagot ang estado at mga
on Programme and
Operational Questions manggagawa nito; Deklarasyon at Programa ng Pagkilos ng Vienna
(CCPOQ) at its 16th
Session, Geneva, March • Hindi maaaring iurong o tanggalin; (Vienna Declaration and Programme of Action)
2000. • Nakabatay sa isa’t-isa at magkakaugnay; pinagtibay sa (adopted at the)
(2) This
means that
they apply to everyone at Pandaigdigang Kumperensya ukol sa
everywhere.
• Para sa lahat(2) Karapatang Pantao
(3) Human Rights: A Basic
Handbook for UN Staff (World Conference on Human Rights)(5)
issued by the Office of the
High Commissioner for
Human Rights (OHCHR) Ang karapatang pantao ay ligal na ginaga-
and the United Nations
Staff College Project, rantiyahan ng mga batas sa karapatang pan-
1999, p.3.
(4) In
tao, nangangalaga sa mga indibidwal at mga
turn, the obligation
to fulfil contains grupo laban sa mga aksyon na sumasagka
obligations to facilitate,
provide and promote sa mga batayang kalayaan at dignidad ng
(Section II.33, footnote 23
of General Comment 14 tao.(3) Sinasakop nito ang mga karapatang
on the right to the highest
attainable standard of sibil, kultural, ekonomiko, pulitikal at
health adopted by the panlipunan. Ang relasyon sa pagitan ng
Committee on Economic,
Social and Cultural Rights
in May 2000), (E/C.12/
indibidwal at ng estado ang pangunahing
2000/4, CESCR dated 4 pinag-uukulan ng karapatang pantao. Ang
July 2000).
(5) Vienna Declaration
obligasyon ng pamahalaan sa karapatang
and Programme of Action
adopted at the World
pantao ay napapaloob sa prinsipyo ng: pag-
Conference on Human galang; pagproteksiyon at pagpapatupad.(4)
Rights, Vienna, 14-25 June
1993, paragraph 5, (United
Nations General Assembly
document A/CONF.
137/23).
7
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
“Kailanman ay hindi mamamayan ang
T.2 PAANO NAPALOOB
magrereklamo na ang karapatang pan-
SA MGA INTERNASYONAL tao ay para sa lahat o nagturing na ang
NA BATAS ANG karapatang pantao ay ipinilit ng mga
kanluranin o mga maunlad na bansa.
KARAPATANG PANTAO?
Kadalasan, ang kanilang mga lider ang
nagrereklamo.”
Pagkatapos ng pangalawang digmaang
pandaigdig, pinagtibay ng internasyonal na
Kofi Annan
komunidad ang Unibersal na Deklarasyon
Pangkalahatang Kalihim ng Nagkakaisang Bansa
ukol sa mga Karapatang Pantao (UDHR-
1948). Subalit nang handa na ang mga es-
tado na gawing mapagbigkis na batas ang
Deklarasyon, nangibabaw ang Cold War
at nahati ang karapatang pantao sa dala- T.3 ANO ANG UGNAYAN
wang (2) kategorya. Ang mga Kanluraning NG KALUSUGAN AT
bansa ay naggiit na ang karapatang sibil
KARAPATANG PANTAO?
at pulitikal ang pangunahin samantalang
ang pangkabuhayan, panlipunan at pang-
May mga kumplikadong ugnayan ang kalu-
kulturang karapatan ay mga hangarin
sugan at karapatang pantao.
lamang. Ito ay kabaligtaran sa pananaw
• Ang paglabag o kakulangan ng atensyon
ng blokeng Silangan na nagsasabing ang
sa karapatang pantao ay maaaring hu-
karapatan sa pagkain, kalusugan at edu-
mantong sa seryosong problemang pang-
kasyon ang higit na mahalaga, samanta-
kalusugan;(6)
lang ang mga karapatang sibil at pulitikal
• Ang mga polisiya at programang pang-
ay pumapangalawa lamang. Kung kaya
kalusugan ay maaaring magtaguyod o
dalawang tratado ang nabuo noong 1966:
lumabag sa karapatang pantao batay sa
ang Kumbensyong Internasyonal sa mga
pagkakadisenyo o pagpapatupad nito;
Karapatang Sibil at Pulitikal (International
• Ang pagiging bulnerable at dagok ng
Covenant on Civil and Political Rights o
pagkakasakit ay maaaring mabawasan sa
ICPPR) at Kumbensyong Internasyonal sa
pamamagitan ng mga hakbang na gaga-
Pangkabuhayan, Panlipunan at Pangkul-
lang, magbibigay-proteksiyon at magpa-
turang Karapatan (International Convention
patupad sa karapatang pantao.
on Economic, Social and Cultural Rights o
ICESCR). Mula noon, iba’t-iba pang mga
Ang normative na nilalaman ng bawa’t ka-
tratado, deklarasyon at iba pang mga li-
rapatan ay lubos na nasasaad sa mga in-
gal na instrumento ang pinagtibay, at ang
strumento ng karapatang pantao. Sa usapin
mga instrumentong ito ang nagbibigkis ng
ng karapatan sa kalusugan at kalayaan sa
karapatang pantao.
diskriminasyon, ang nararapat na nilala-
man ng mga ito ay naipaliwanang sa pang-4
at pang-5 na tanong ayon sa pagkakasunod.
• Ang mga internasyonal na tratado hing- Halimbawa ng lenggwahe na ginamit sa
gil sa karapatang pantao ay sumasaklaw instrumento ng karapatang pantao para
sa mga gobyernong nagratipika nito; maipaliwanag ang nararapat na nilalaman
• Ang mga deklarasyon ay hindi mapagbig- ng ilang susing karapatang pantao na may
kis, nguni’t maraming mga kalakaran at halaga sa kalusugan ay ang sumusunod:
pamantayang nakapaloob dito ay suma-
salamin sa mga prinsipyong mapagbigkis • Tortyur: “Walang sinuman ang gagawa-
na nasa customary international law; at ran ng tortyur o malupit, hindi-makatao
(6) Mann
• Ang mga kumperensya ng Nagkakaisang o mapanliit na pagtrato o kaparusahan.
J, Gostin L,
Gruskin S, Brennan Bansa ay nagluluwal ng mga di-mapag- Sa partikular, walang sinuman ang ma-
T, Lazzarini Z, and
Fineberg HV, “Health bigkis nguni’t napagkasunduang doku- sasama sa isang medikal o syentipikong
and Human Rights,”
Health and Human mentong pampolisiya, tulad ng mga dek- eksperimento na walang malayang pag-
Rights: An International
Journal, Vol. 1, No. 1, larasyon at mga programa ng pagkilos. sang-ayon.”(7)
1994.
(7) Article7, ICCPR. The • Pandarahas laban sa mga bata: Nararapat
prohibition of torture
is also articulated in
gawin ang “lahat ng mga angkop na
other human rights
instruments, including
pamamaraang lehislatibo, administratibo,
the CAT and article 37 sosyal at edukasyunal para mabigyan
of the CRC.
8
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
• Paglahok: Ang karapatan sa “…aktibo,
malaya at makabuluhang paglahok.”(10)
• Impormasyon: “Kalayaan para maghanap,
tumanggap at magbahagi ng anumang
klase ng impormasyon at ideya.”(11)
• Pribasiya (privacy): “Ang pribasiya ninu-
man ay hindi maaaring pakialaman ng
basta na lamang o hindi naaayon sa ba-
tas…”(12)
• Syentipikong Pag-unlad: “Ang karapa-
tan ng bawa’t isa na matamasa ang biyaya
ng syentipikong pag-unlad at paggamit
nito.”(13)
• Edukasyon: “Ang karapatan sa eduka-
syon,(14) kasama na ang pag-abot (access)
sa edukasyon upang suportahan ang ba-
tayang kaalaman hinggil sa kalusugan at
nutrisyon ng bata, ang bentahe ng pagpa-
pasuso ng nanay, kalinisan at sanitasyon
© Grégoire Ahongbonon
(8) Article19, CRC. The
ng kapaligiran at pag-iwas sa mga aksi-
prohibition of violence ng proteksiyon ang bata mula sa lahat dente.”(15)
against women is
also articulated in the ng porma ng pagmamalupit na pisikal o • Pagkain at Nutrisyon: “Ang karapatan
Declaration on the
Elimination of Violence mental, pananakit o pang-aabuso, pag- ng bawa’t isa sa sapat na pagkain at ang
Against Women, 1993.
(9) Article24, CRC. The
papabaya o mapagpabayang pagtrato, pundamental na karapatan ng bawa’t isa
prohibition of harmful pagmaltrato o eksploytasyon, kasama na na hindi magutom …”(16)
traditional practices
against women is ang pang-aabusong sekswal…”.(8) • Pamantayan sa Pamumuhay: “Ang ba-
also articulated in the
Declaration on the • Nakasasamang tradisyunal na gawi: wa’t isa ay may karapatan sa sapat na
Elimination of Violence
Against Women, and Dapat gawin “ang mga epektibo at mabi- pamantayan ng pamumuhay, kasama na
General Recommendation
24 on Women and Health
sang pamamaraan tungo sa pagtigil ng ang sapat na pagkain, damit, tirahan, at
of the Committee on the
Elimination of all forms
mga tradisyunal na gawi na nakasasama nararapat na serbisyong medikal at panli-
of Discrimination Against sa kalusugan ng mga bata”.(9) punan.”(17)
Women, 1999.
(10) Article 2, Declaration
on the Right to
Development, 1986. The
right to participation is
also articulated in other
human rights instruments,
including article 25 of the
ICCPR, article 15 of the
ICESCR, article 5 of CERD,
articles 7, 8, 13 and 14 of
CEDAW, and articles 3, 9
and 12 of the CRC.
(11) Article 19, ICCPR. The
right to information is
also articulated in other
human rights instruments,
including articles 10, 14
and 16 of the CEDAW, and
articles 13, 17 and 24 of
the CRC.
(12) Article 17, ICCPR.
The right to privacy is
also articulated in other
human rights instruments,
including article 16 of
CEDAW, and article 40 of
the CRC.
(13) Article 15, ICESCR.
(14) Article13, ICESCR.
The right to education is
also articulated in other
human rights instruments,
including article 5 of
CERD, articles 10 and 16
of CEDAW, and articles 19,
24, 28 and 33 of the CRC.
(15) Article 24, CRC.
(16) Article11, ICESCR.
The right to food is
also articulated in other
human rights instruments,
including article 12 of
CEDAW, and article 27 of
the CRC.
(17) Article 25 UDHR and
article 11 ICESCR.
9
25 TA N O N G AT SAGOT HINGGIL SA KALUSUGAN AT KARAPATANG PANTAO
• Karapatan sa Panlipunang Seguridad: Ang karapatan upang matamo ang pi-
“Ang karapatan ng bawa’t isa sa panlipu- nakamataas na pamantayan ng kalusu-
nang seguridad kasama na ang panlipu- gan (tinutukoy na “karapatan sa kalu-
nang seguro.”(18) sugan”) ay unang lumabas sa saligang
(18) Article 9, batas ng Pandaigdigang Organisasyon sa
ICESCR. The right
to social security is Kalusugan (World Health Organization o
also articulated in
other human rights Ang mga taong may karamdaman sa WHO) (1946)(20) at ito ay binigyan diin sa
instruments, including
article 5 of CERD, pag-iisip ay higit na nanganganib sa dis- Deklarasyon ng Alma Ata noong 1978 at sa
articles 11, 13 and 14 of kriminasyon. Ang ganitong kalagayan ay Deklarasyon ng Pandaigdigang Kalusugan
CEDAW, and article 26
of the CRC. hindi lamang nagpapahirap sa kanila upang na tinangkilik ng Pandaigdigang Asembliya
(19) 18 February 1992,
UN General Assembly magkaroon ng angkop na panggagamot at sa Kalusugan noong 1998.(21) Ito ay mahigpit
Resolution on the
Protection of Persons
pangangalaga, ang stigma na kasabay na iniendorso ng maraming pangrehiyon at
with Mental Illness and ng pagkakaroon ng sakit sa pag-iisip ay internasyonal na instrumento ng karapa-
the Improvement of
Mental Health Care, nangangahulugan din ng diskriminasyon tang pantao.(22)
Principle 1 (A/RES/46).
(20) Basic Documents, sa maraming aspeto ng kanilang buhay
Forty-third Edition, na nakaaapekto sa kanilang karapatan sa Sa internasyonal na batas, ang karapatan
Geneva, World Health
Organization, 2001. pagkakaroon ng trabaho, sapat na tirahan, upang matamo ang pinakamataas na pa-
The Constitution
was adopted by the edukasyon, atbp. mantayan ng kalusugan ay nangangailan-
International Health
Conference in 1946. Ang Resolusyon ng Nagkakaisang Bansa gan ng isang panlipunang kaayusan—mga
(21) WHA51.7, annex. (UN) upang Pangalagaan ang mga Taong kalakaran, mga institusyon, mga batas, at
(22) The human right to
health is recognized in may Karamdaman sa Pag-iisip ay hindi mapagpalakas na kapaligiran—na higit na
numerous international
instruments. Article nagpapahintulot ng diskriminasyon dahil sa makasisiguro sa pagtamo ng karapatang ito.
25(1) of the UDHR karamdaman sa pag-iisip.(19) Ang pinakaawtoridad na interpretasyon sa
affirms that “everyone
has a right to a standard karapatan sa kalusugan ay nakapaloob sa
of living adequate for
the health of himself


Use: 0.0715