• Kimia është shkencë natyrore e cila për bazë e ka punën eksperimen-


  •   
  • FileName: klasa_10_Kimia.pdf [read-online]
    • Abstract: KIMIHYRJAKimia është shkencë natyrore e cila për bazë e ka punën eksperimen-tale, analizën dhe sintezën si metodat kryesore dhe të arriturat tjera shke-ncore në lëminë e Biologjisë, Fizikës, Matematikës, Informatikës, Gjeo-

Download the ebook

KIMI
HYRJA
Kimia është shkencë natyrore e cila për bazë e ka punën eksperimen-
tale, analizën dhe sintezën si metodat kryesore dhe të arriturat tjera shke-
ncore në lëminë e Biologjisë, Fizikës, Matematikës, Informatikës, Gjeo-
logjisë etj.
Kimia studion ose merret me:
• Zbulimin e lëndëve prej të cilave është e ndërtuar natyra e tokës
dhe e gjithësisë.
• Studimin e ndërtimit (përbërjes) të lëndëve, vetive të tyre dhe
mënyrave të krijimit të tyre.
• Përgatitjen e lëndëve (komponimeve) të reja.
• Gjetjen e mundësive (metodave) për prodhimin dhe zbatimin e
lëndëve në teknikë, industri, bujqësi dhe në jetën e përditshme.
Kimia nuk i studion vetëm komponimet të cilat gjinden në natyrë.
Ajo krijon lëndë të reja të cilat nuk ekzistojnë, e as që kanë ekzistuar në
natyrë. Deri më tani kimistët kanë krijuar mbi 15 milion komponime
(lëndë) të ndryshme kimike të cilat dukshëm kanë përmirësuar jetën e
njeriut në tërësi.
QËLLIMET
• Zhvillimi dhe thellimi i mëtejmë i njohurive në lëminë e kimisë së
përgjithshme, inorganike, organike dhe teknologjisë kimike dhe
rëndësia e saj në shërbim të njeriut.
• Të kuptuarit e filozofisë së kimisë si shkencë natyrore dhe ekspe-
rimentale.
219
• Krijimi i shprehive dhe shkathtësive gjatë punës teorike dhe prak-
tike, aftësive të kërkimit të informatave.
• Aktivizimi i sa më shumë shqisave (të pamurit, të prekurit, ndëgji-
mit, shijimit, nuhaturit) për nxënie të qëndrueshme të njohurive.
• Zhvillimi i të menduarit autonom dhe kritik për të kuptuar, shpre-
hur dhe zbatuar fenomenet dhe dukuritë kimike që ndodhin në
natyrë dhe në laboratorin kimik.
• Stimulimi dhe motivimi i nxënësve për mësim teorik dhe praktik
duke përdorë metoda të mësimdhënies dhe teknologji të re arsi-
more atraktive e racionale, mjete mësimore të konkretizimit, mjete
vizuele dhe audivizuele, mësim në terren dhe ekonomi etj.
• Edukimi i nxënësve, prindërve të tyre dhe komunitetit më të gjerë
shkollor për ambientin.
220
KIMI (2 orë në javë, 74 orë në vit)
Gjimnazi i Shkencave Shoqërore dhe të Gjuhëve
OBJEKTIVAT E PËRGJITHSHËM
Nxënësit duhet:
• Të njihen me filozofinë e kimisë si shkencë natyrore dhe eksperi-
mentale, me nocionet dhe me emërtimin e komponimeve kimike
sipas standardeve të IUPAC-it (Bashkimi Ndërkombëtar i Kimisë
së Pastër dhe të Zbatuar).
• Të fitojnë njohuri për grupet më të rëndësishme të substancave
inorganike dhe organike,për vetitë dhe përdorimin e tyre.
• Të kuptojnë rregullat, parimet dhe ligjshmëritë kimike gjatë ana-
lizës dhe sintezës.
• Të krijojnë shprehi dhe shkathtësi për punë, përdorim të aparatu-
rave, teknikave dhe metodave laboratorike dhe të kenë qëndrim të
drejtë si të sillen në laborator.
• Të zbatojnë njohuritë dhe përvojat e lëmenjve të tjerë shkencore
(të Fizikës, Biologjisë, Matematikës, Gjeografisë, Teknologjisë
etj.)
• për të kuptuar, analizuar, njohur, sendërtuar e zbatuar lëndën e
kimisë.
• Të analizojnë përbërjen e materialeve natyrore dhe të kuptojnë
nocionet materie, masë dhe energji.
• Të aktivizojnë shqisat për të kuptuar, analizuar e zbatuar rezultatet
e dukurive që ndodhin gjatë shndërrimeve kimike.
• Të zhvillojnë aftësitë krijuese për zbatimin e njohurive teorike në
praktikë në shërbim të njeriut (në mjekësi, farmaci, bujqësi, tek-
nikë, në amvisni dhe industri ushqimore etj.), si dhe shkathtësitë
për shfrytëzimin e informacioneve të nevojshme me qëllim të
thellimit të njohurive dhe zbatimit të tyre në jetë.
• Të aftësohen për aktivitete të pavarura hulumtuese dhe krijuese.
• Të arrijnë një nivel bazë për të kuptuar dhe vlerësuar rëndësinë e
kimisë për individin dhe shoqërinë.
• Të formohen si personalitet me përgjegjësi për bashkëpunim pro-
fesional, solidarizim dhe komunikim me arsimtarë, kolegë, prin-
dër dhe rreth më të gjerë, si dhe për ruajtjen e mjedisit dhe ndi-
kimit të tij për efekte urbane dhe më gjerë.
221
Përmbajtja Objektivat specifike Metodologjia dhe Standdardet e Lidhjet ndërlëndore
programore udhëzimet arritshmërisë
didaktike
Kimia si shkencë natyrore (3)
o Hyrje në kimi Nxënësit duhet: Metoda e Nxënësit do të: Të gjitha shkencat
o Kimia si shkencë Të njihen me rëndësinë komunikimit natyrore dhe teknologjia
natyrore dhe e kimisë për jetë Dinë çka studion kimia kimike
eksperimentale Metoda dhe shkencat tjera
Të njohin pajisjet ndërvepruese natyrore
laboratorike, rregullat e
punës në laborator dhe Metoda Dinë për rolin e kimisë
rreziqet e mundshme eksperimentale për jetë
gjatë eksperimentimit
Aftësohen për përdorimin
e mjeteve laboratorike,
substancave dhe për
mbrojtjen nga rreziqet e
mundshme gjatë punës
eksperimentuese
Substancat kimike (5)
o Përzierjet dhe Nxënësit duhet: Metoda e Nxënësit do të:
substancat e Të njihen me nocionet komunikimit Bëjnë dallimin midis
pastërta përzierje, substancë e Metoda përzierjeve dhe Matematika
o Simbolet, formulat pastër dhe me metodat ndërvepruese substancave të pastërta F izika
222
dhe ekuacionet për ndarjen e tyre Punë Zgjedhin metodat për
kimike Të njihen me simbolet, eksperimentale ndarjen e përzierjeve
o Masa atomike formulat dhe sipas kritereve të
relative dhe masa ekuacionet kimike ndryshme.
molekulare relative Të bëjnë llogaritjet Përdorimi i
o Moli, masa molare stekiometrike fletores së punës Përshkruajnë dhe
dhe vëllimi molar barazojnë reaksionet
o Bazat e kimike, gjendjet agregate
llogaritjeve të reaktantëve dhe të
stekiometrike produkteve të reaksionit
Struktura e atomit dhe Sistemi periodik i elementeve (4)
o Përbërja e atomit Nxënësit duhet: Nxënësit do të:
Të njohin grimcat Mësimi Dinë të dallojnë grimcat Fizika
o Bërthama e atomit elementare të atomit ndërveprues elementare Matematika
dhe izotopet (arsimtar-nxënës, Biologjia
Të dallojnë numrin nxënës-nxënës) Aftësohen për përdorimin
o Nivelet, nënnivelet atomik,numrin e masës e numrit atomik, numrit
dhe orbitalet dhe izotopet Përdorimi i të masës dhe lidhmërinë
atomike modeleve për e tyre me izotopet
Të kuptojnë renditjen e orbitalet s dhe p
o Ndërtimi i Sistemit elektroneve në nivele
periodik të dhe nënnivele Përdorimi i Bëjnë dallimin e
elementeve energjetike Sistemit periodik niveleve, nënniveleve
të elementeve energjetike dhe
Të analizojnë orbitaleve atomike
ndryshimin periodik të Përdorimi i të
223
vetive fizike e kimike dhënave
të elementeve të multimediale për
grupeve dhe periodave paraqitjen e
të ndryshme si pasojë e grimcave
strukturës së atomeve subelementare
Përdorimi i
fletores së punës
Vlerësimi me
testim
Lidhjet kimike dhe struktura e molekulave (5)
o Lidhja jonike Nxënësit duhet: Metoda Nxënësit do të:
o Lidhja kovalente Të bëjnë definimin e ndërvepruese Dinë për mënyrën e Fizika
o Lidhja lidhjes jonike, duke përfshirë formimit të joneve Matematika
hidrogjenore kovalente dhe edhe punën Biologjia
hidrogjenore eksperimentuese Dinë të sqarojnë
formimin e lidhjes jonike
Të përdorin strukturat e dhe asaj kovalente si dhe
Luisit (Lewis) Eksperiment: dallimet në mes tyre
Të bëjnë përcaktimin e Përcaktimi i Dallojnë strukturën e
ndryshimeve të vetive të diamantit si kristal
molekulave polare dhe kristaleve kovalent, të grafitit dhe
atyre jopolare Sublimimi i jodit atë të fulorenit
(arsimtari)
224
Të identifikojnë lidhjen Analizojnë ndikimin e
hidrogjenore te Pika e vlimit lidhjes hidrogjenore në
makromolekulat vetitë fizike dhe kimike
biologjike (proteinat) Tretshmëria e të komponimeve dhe
alkoolit dhe e rolin e saj për jetën e
vajit ushqimor në gjallë
ujë
Termodinamika kimike (3)
o Ndërrimet Nxënësit duhet: Metoda Nxënësit do të:
energjetike gjatë Të definojnë reaksionet ndërvepruese Biologjia,
reaksioneve ekzotermike, Shfrytëzimi i Dallojnë reaksionet Fizika
kimike endotermike materialeve ekzotermike dhe Ekologjia
Të dinë për burimet multimediale endotermike
o Burimet alternative alternative të energjisë Eksperiment:
të energjisë Të kuptojnë ndikimin e Tregimi i reaksi- Zbatojnë ligjin e Hessit
produkteve të djegies oneve endoter-
në mjedisin jetësor mike dhe ekzo- Dinë për burimet
termike alternative të energjisë
Përdorimi i
tabelave me
vlerat e entalpive
standarde
Tretësirat (3)
o Tretësirat dhe Nxënësit duhet: Metoda Nxënësit do të:
llojet e tyre hulumtuese Biologjia,
225
Të njihen me proceset Përdorimi i Bëjnë dallimin e llojeve Fizika
o Përbërja e që zhvillohen gjatë grafiqeve dhe i të tretësirave në bazë të Ekologjia
tretësirave tretjes tabelave për madhësisë së grimcave
Të dinë t’i dallojnë tretshmërinë dhe sasisë së substancës
tretësirat sipas së tretur
madhësisë së grimcave Eksperiment:
Të analizojnë faktorët
që ndikojnë në Varshmëria e Aftësohen për llogaritje
shpejtësinë e tretjes tretshmërisë nga dhe për përgatitjen e
temperatura tretësirave me
përqëndrime të ndryshme
Kinetika e reaksioneve kimike (2)
o Shpejtësia e Nxënësit duhet: Nxënësit do të:
reaksioneve Mësimi Dinë të shprehin Teknologjia kimike
kimike Të definojnë ndërveprues shpejtësinë e reaksioneve Biologjia
shpejtësinë e kimike Fizika
o Faktorët që reaksioneve kimike Metoda Matematika
ndikojnë në demostruese Vlerësojnë ndikimin e
shpejtësinë e Të kuptojnë ndikimin e faktorëve që ndikojnë në
reaksioneve përqendrimit dhe të Eksperiment: shpejtësinë e reaksioneve
kimike temperaturës në kimike
shpejtësinë e Ndikimimi i
reaksioneve kimike, përqendrimit dhe
i temperaturës në
Të kuptojnë reaksionet shpejtësinë e
226
katalitike dhe veprimin reaksioneve
e katalizatorëve kimike.
Ekuilibri kimik (2)
o Reaksionet kimike Nxënësi duhet: Mësimi Nxënësit do të: Biologjia
ekuilibruese Të njihen me ndërveprues Dallojnë reaksionet Teknologjia kimike
o Faktorët që reaksionet ekuilibruese Metoda e reversibile dhe ato Matematika
ndikojnë në Të definojnë ndikimin demostrimit ireversibile
zhvendosjen e e faktorëve të jashtëm Testimi
ekuilibrit kimik në ekuilibrin kimik Eksperiment:
Të kuptojnë konstantën Reaksioni midis: Shpjegojnë ndikimin e
ekuilibruese (Kc) BaCl2 + faktorëve të jashtëm
Na2CO3 (përqendrimi,
(arsimtari) temperatura, shtypja) në
Reaksioni midis: zhvendosjen e ekuilibrit
FeCl3 + KCNS kimik
(arsimtari)
Ekuilibri kimik në tretësirat ujore (3)
o Acidet dhe bazat Nxënësit duhet: Mësimi Nxënësit do të: Biologji
o Produkti jonik i ndërveprues Fizikë
ujit Të definojnë acidet dhe Shpjegojnë acidet dhe Matematikë
o (Vlera pH) bazat në tretësirat ujore Ushtrime bazat sipas teorisë së
o Puferët llogaritjeje të Arrheniusit dhe të
Të definojnë kuptimin vlerës pH në Bronshted-Lowrit
e ekuilibrit protolitik. shembuj të
Të dijnë të llogarisin thjeshtë Përcaktojnë fortësinë e
227
vlerën pH tek acidet Eksperiment: acideve dhe të bazave në
dhe bazat e forta bazë të konstantave Ka
Matja e vlerës pH dhe Kb
Të kuptojnë duke i përdorë
mekanizmin e indikatorët Llogarisin vlerën pH në
sistemeve puferike (rasoji i lakrës së shembuj të thjeshtë
kuqe me limon
dhe me NaOH) Vlerësojnë rolin e
(nxënësi) puferëve në organizëm
Reaksionet e oksido-reduktimit (2)
o reaksionet e Nxënësit duhet: Mësimi Nxënësit do të: Teknologjia kimike
oksido- reduktimit Të njihen me kuptimet ndërveprues Dinë të dallojnë proceset Biologjia
o Barazimi i oksidim dhe reduktim, Vizita e ndonjë e oksidimit dhe të Fizika
reaksioneve të Të dinë për lidhmërinë reparti industrial reduktimit
oksido-reduktimit në mes të oksidimit Eksperimente:
dhe reduktimit Tretja e metaleve Aftësohen për llogaritjen
Të kuptojnë barazimet në HCl e numrave oksidues dhe
e ekuacioneve të (arsimtari) për barazimin e
okisdo-reduktimit Elektroliza e ujit reaksioneve të oksido-
Të zbatojnë reaksionet në tretësirën e KI reduktimit në shembujt e
e oksido-reduktimit në (arsimtari) thjeshtë,
proceset e ndryshme
kimike Dinë për mbushjen dhe
zbrazjen e akumulatorit
228
Kimia inorganike (10)
o Elementet në Nxënësit duhet: Shfrytëzimi i Nxënësit do të: Biologjia
Sistemin periodik Të njihen me radhitjen Sistemit periodik Dallojnë vetitë e Bujqësia
dhe pozita e tyre e elementeve në të elementeve elementeve kimike në Mjekësia
o Elementet e grupit Sistemin periodik Shfrytëzimi I bazë të konfiguracionit Fizika
1 Të dallojnë elementet Sistemit periodik elekronik të tyre Teknologjia
o Elementet e grupit s, Nxënësit duhet: Të të elementeve Edukata ekologjike
2 njihen me radhitjen e Eksperiment: Dallojnë elementet s, p, d
o Elementet e grupit elementeve në Reaksionet në dhe f dhe vetitë e
3 Sistemin periodik Të flakë përbashkëta të tyre
o Elementet e grupit dallojnë elementet s,p, Reaksioni i
17 d dhe f dhe vetitë e natriumit në ujë Përshkruajnë vetitë,
o Elementet e grupit përbashkëta të tyre në Përcaktimi i komponimet dhe
16 kuadër të grupeve fortësisë së ujit rëndësinë e elementeve të
o Elementet e grupit Të kuptojnë vetitë grupeve (1, 2, 3, 17, 16,
15 periodike të disa 15, 14 dhe elementeeve
o Elementet e grupit elementeve kalimtare
14 Të dinë për gjetjen në
o Elementet natyrë, vetitë, Përshkruajnë plehrat
kalimtare komponimet dhe minerale dhe rolin e tyre
rëndësinë e elementeve në rritjen e redimenteve
të grupit (1, 2, 3, 17, bujqësore
16, 15, 14 dhe
elementeeve kalimtare) Dinë për komponimet
komplekse dhe rolin e
tyre në mjekësi dhe
229
proceset biologjike
(hemoglobina dhe
klorofili)
Kimia e komponi-
meve të karbonit (2)
o Klasifikimi i Nxënësit duhet: Nxënësit do të: Biologjia
komponimeve të Të njihen me vetitë e Mësimi Definojnë komponimet e Mjekësia
karbonit komponimeve të ndërveprues karbonit dhe të Bujqësia
o Orbitalet atomike karbonit përshkruajnë rëndësinë e Teknologjia kimike
dhe llojet e Të klasifikojnë Përdorimi i tyre për jetë
hibridizimit komponimet e karbonit modeleve Klasifikojnë
në bazë të grupeve molekulare për komponimet organike në
funksionore, ndërtimin e bazë të grupeve
Të dallojnë orbitalet e strukturave të funksionore
hibridizuara sp3, sp2 molekulave Bëjnë dallimin midis
dhe sp të karbonit orbitaleve të hibridizuara
sp3, sp2 dhe sp të
karbonit dhe llojet e
lidhjeve që formohen nga
këto orbitale
Hidrokarburet (6)
o Alkanet dhe Nxënësit duhet: Nxënësit do të : Biologjia
cikloalkanet Të njihen me Mësimi Mjekësia
o Alkenet dhe hidrokarburet dhe të ndërveprues Dinë të bëjnë dallimin Bujqësia
alkadienet bëjnë dallimin e tyre në Metodat e midis llojeve të Teknologji kimike
230
o Alkinet dhe bazë të vargut karbonik zakonshme të hidrokarbureve
hidrokarburet dhe në bazë të llojit të komunikimit
aromatike (arenet) lidhjeve karbon-karbon Metoda e Dinë t’i klasifikojnë
demostrimit hidrokarburet (aciklike,
Të përcaktojnë përmes ciklike, alifatike,
përfaqësuesit më të modeleve aromatike, të ngopura, të
rëndësishëm të molekulare pangopura, alkane,
hidrokarbureve dhe alkene, alkine, diene etj.)
zbatimin e tyre në jetë Eksperiment: Bëjnë emërtimin e
hidrokarbureve sipas
Të emërtojnë këto Përfitimi i rregullave të
komponime sipas hidrokarbureve nomenklaturës IUPAC-it
rregullave IUPAC-it (arsimtari)
Dinë për hidrokarburet si
Të kuptojnë rëndësinë lëndë djegëse
e hidrokarbureve si (karburante)
lëndë djegëse dhe si dhe si lëndë të para
lëndë të para industriale
industriale
Të dallojnë izomerinë
dhe llojet e izomerëve
Lëndët djegëse
fosile (3)
o Thëngjilli dhe Nxënësit duhet: Metodat e Nxënësit do të: Teknologjia kimike
llojet Të njihen me formimin zakonshme të Dinë për teoritë mbi Metalurgjia
231
o Nafta dhe derivatet e lëndëve djegëse komunikimit origjinën e lëndëve
e saj fosile djegëse fosile
o Gazi natyror Mësimi Klasifikojnë lëndët
Të bëjnë klasifikimin e ndërveprues djegëse fosile në bazë të
tyre në bazë të gjendjes gjendjeve agregate
agregate të tyre Metoda e Dinë për rëndësinë e
demostrimit lëndëve të djegëse fosile
Të analizojnë në (shfrytëzimi i si karburante dhe si lëndë
mënyrë detale koleksioneve të të para për industri
rëndësinë e lëndëve ndryshme të Përshkruajnë
djegëse fosile si derivateve të teknologjinë e përpunimit
karburantë dhe si lëndë naftës dhe të të naftës dhe llojet e
të para për industri llojeve të produkteve që përfitohen
thëngjillit) prej saj
Të kuptojnë
teknologjinë e Eksperiment:
përpunimit të naftës Distilimi
dhe llojet e produkteve fraksional i
që përfitohen prej saj naftës (arsimtari)
Komponimet organike me oksigjen (11)
o Alkoolet Nxënësit duhet: Nxënësit do të: Biologjia
o Fenolet Të njihen me Metodat e Dinë të bëjnë klasifiki- Mjekësia
o Eteret komponimet organike zakonshme të min e komponimeve or- Farmacia etj
o Aldehidet dhe që posedojnë oksigjen komunikimit ganike me oksigjen, në
ketonet në formë të grupit bazë të grupeve
232
o Acidet organike funksionor hidroksil Mësimi funksionore të tyre
dhe derivatet e tyre (alkoolet, fenolet), ndërveprues
o Lipidet, sapunet eterik, karbonil Bëjnë dallimin midis
dhe detergjentet (aldehidet dhe ketonet), Metoda e alkooleve dhe fenoleve.
o Karbohidratet karboksil (acidet demostrimit
organike dhe derivatet (shfrytëzimi i Analizojnë strukturën,
e tyre) skicave, vetitë dhe përdorimin e
Të dallojnë alkoolet vizatimeve etj.) komponimeve organike
primare, sekondare dhe me oksigjen
terciare Përdorimi i
Të emërtojnë alkoolet modeleve Përvetësojnë rregullat për
sipas nomenklaturës molekulare emërtimin e
IUPAC-it komponimeve organike
Të njihen me fenolet si Eksperiment: që përmbajnë oksigjen
komponime aromatike sipas nomenklaturës
që përmbajnë grupin Përfitimi i IUPAC-it
(-OH) acetatit të etil
Të kuptojnë (etanoli + ac. Vlerësojnë rolin e
përdorimin e fenoleve acetik) (nxënësi). komponimeve organike
në mjekësi dhe në Reaksioni i me oksigjen për jetë
industri pasqyrës së
Të njihen me argjendit tek Dinë të përshkruajnë
strukturën e etereve aldehidi acetik strukturën e acideve
dhe me nomenklaturën dhe tek glukoza. organike dhe të
e tyre (arsimtari) derivateve të tyre
Reaksioni i
Të analizojnë sapunifikimit
233
strukturën e aldehideve (arsimtari dhe Zhvillojnë reaksionet e
dhe të ketoneve, nxënësit) sapunifikimit dhe të dinë
Të bëjnë emërtimin e Reaksioni i për përdorimin e
tyre amidonit me jod sapuneve
Të njihen me struk- (nxënësit).
turën e acideve karbo- Bëjnë klasifikimin e
ksilike dhe me deri- karbohidrateve në bazë të
vatet e tyre njësive monomere
Të njihen me struktu- (monosakaride,
rën e yndyrave dhe të disakaride, oligosakaride
lipideve si lëndë vitale dhe polisakaride )
për jetë
Të bëjnë përftimin e Zhvillojnë reaksionet e
sapuneve me hidrolizë oksidimit të aldehideve
të yndyrave. dhe të sheqerërave
Të njihen me struktu- reduktues.
rën e karbohidrateve si
biomolekula.
Të bëjnë klasifikimin e
karbohidrateve në bazë
të numrit të njësive
strukturale.
Komponimet organike me azot (10)
o Nitrokomponimet Nxënësit duhet: Nxënësit do të: Biologjia
o Aminat Të njihen me Metodat e Mjekësia
234
o Aminoacidet komponimet organike zakonshme të Përshkruajnë Farmacia
o Proteinat që përmbajnë azot në komunikimit komponimet organike që Bujqësia etj
o Komponimet formë të grupeve përmbajnë azot
heterociklike funksionore (aminat, Mësimi Bëjnë klasifikimin e tyre
o Acidet nukleike nitrokomponimet, ndërveprues në bazë të grupeve
o Enzimet, aminoacidet etj.) dhe funksionore
Hormonet, në formë të Metoda e
Vitaminat dhe heteroatomeve demostrimit Analizojnë vetitë e
Alkaloidet (komponimet (shfrytëzimi i alkaloideve si produkte
heterociklike) vizatimeve, me origjinë bimore, të
Të definojnë strukturën skicave etj.) dinë për efektet e tyre në
e komponimeve organizëm dhe për
organike me azot, Përdorimi i efektet e tyre të dëmshme
vetitë dhe rëndësinë e modeleve gjatë përdorimit të
tyre molekulare pakontrolluar
Të përshkruajnë vetitë
e alkaloideve si Përdorimi i Identifikojnë grupet
produkte natyrore me njësive funksionore të
origjinë bimore dhe multimediale aminoacideve
përdorimin e tyre (interneti etj)
Të analizojnë Klasifikojnë aminoacidet
strukturën dhe Përdorimi i në bazë të numrit të
aktivitetin biologjik të publikimeve grupeve karboksile dhe
alkaloideve revijale amine
Të dinë për përdorimin Eksperiment:
e tyre për qëllime Denaturimi i Përshkruajnë strukturën e
humane proteinave me lidhjes peptide dhe
235
Të kuptojnë rreziqet acide dhe baza rëndësinë biologjike të
nga përdorimi i (të bardhët e saj
pakontrolluar i tyre vesë) (arsimtari
(drogimi), dhe nxënësi) Përshkruajnë strukturën e
Të kuptojnë rëndësinë Reaksionet e ADN-së dhe ARN-së,
vitale të aminoacideve precipitimit tek njësitë ndërtuese të tyre
dhe proteinave si proteinat dhe rolin e tyre në bartjen
përbërës themelorë të e vetive trashëguese prej
organizmave të gjallë prindërve tek pasardhësit
Të njihen me Dinë për rolin e
strukturën dhe me enzimeve, hormoneve
llojet e acideve dhe vitaminave për jetë
nukleike (ADN, ARN)
Të përshkruajnë rolin e
tyre në funksion të
ruajtjes dhe të bartjes
së vetive trashëguese
tek organizmat e gjallë
Të njihen me rolin e
enzimeve, hormoneve
dhe vitaminave
236
KIMI 2 orë në javë, 74 orë në vit
Gjimnazi i Shkencave Natyrore,
Matematikë e Informatikë
dhe i Përgjithshëm
OBJEKTIVAT E PËRGJITHSHËM
Nxënësit duhet:
• Të njihen me filozofinë e kimisë si shkencë natyrore dhe eksperi-
mentale, nocionet dhe me nomenklaturën (emërtimin) kimike si-
pas standardeve IUPAC - Bashkimi Ndërkombëtar i Kimisë së
Pastër dhe të Zbatuar,
• Të kuptojnë rregullat, parimet dhe ligjshmëritë kimike gjatë anali-
zës dhe sintezës kimike,
• Të krijojnë shprehi dhe shkathtësi për punë, përdorim të aparatu-
rave, teknikave dhe metodave laboratorike dhe të kenë
• qëndrim të drejtë si të sillen në laborator.
• Të zbatojnë njohuritë dhe përvojat e lëmive tjera shkencore (të Fi-
zikës, Biologjisë, Matematikës, Gjeografisë, Teknologjisë etj.) për
të kuptuar, analizuar, njohur, sendërtuar e zbatuar lëndën e kimisë
së përgjithshme.
• Të analizojnë përbërjen e materialeve natyrore dhe të kuptojnë
nocionet materie, masë dhe energji.
• Të aktivizojnë shqisat për të kuptuar, analizuar e zbatuar rezultatet
e dukurive që ndodhin gjatë shndërrimeve kimike.
• Të formohen si përsonalitet për bashkëpunim profesional, soli-
darizim dhe komunikim me arsimtarë, kolegë, prindër dhe
• rreth më të gjerë.
• Të zhvillojnë aftësitë krijuese për zbatimin e njohurive teorike në
praktikë në shërbim të njeriut (në mjekësi, farmaci, bujqësi,
teknikë, në amvisni dhe industri ushqimore etj.),
• Të sendërtojnë aftësitë dhe shkathtësitë për shfrytëzimin e infor-
macioneve të nevojshme me qëllim të thellimit të njohurive, të
kuptuarit dhe zbatuarit e tyre në jetë.
• Të aftësohen për aktivitete të pavarura hulumtuese dhe krijuese.
• Të edukohen si personalitet i përgjegjshëm, për ruajtjen e mjedisit
dhe ndikimin e tij për efekte urbane dhe më gjerë.
237
Përmbajtja Objektivat specifike Metodologjia dhe Rezultatet e pritura Lidhjet
programore udhëzimet didaktike ndërlëndore
Kimia si shkencë natyrore(4)
o Hyrje në kimi Nxënësit duhet: Metodat e Nxënësit do të: Të gjitha
Të njihen me kiminë dhe komunikimit Dinë çka studion kimia shkencat natyrore
o Kimia si shkencë shkencat tjera natyrore dhe shkencat tjera dhe
natyrore Të njihen me rëndësinë e Metoda ndërvepruese natyrore, teknologjia
eksperimentale kimisë për jetë Dinë për rolin e kimisë
dhe rëndësia e saj Të kuptojnë lidhmërinë e Puna eksper


Use: 0.2411